Tôi và Bùi Giáng

Hoang Huu Phuoc, MIB

Cách nay một hay hai hôm, tình cờ đọc báo (“tình cờ” vì ít khi tôi đọc báo tờ tiếng Việt, và không bao giờ đọc báo mạng tiếng Việt) thấy hàng loạt đưa tin đăng bài hàng loạt về Bùi Giáng, tôi mới biết là có cái hội thảo về Ông, và đúng y như những gì có thể tiên liệu được, tôi nhận thấy vài điểm lồ lộ như sau.

Lại có thêm một nhân vật nữa của Miền Nam trước 1975 được dựng dậy một cách đột nhiên, nghĩa là với đa số công dân trẻ của Việt Nam ngày nay thì cái gì hợp lý hợp logic hợp khoa học mà loài người có thể hiểu được cũng nên đi từ thứ bậc, vì dù ngay cả thang máy siêu tốc cũng phải vút qua từ tầng 1 đến tầng 80, hay như phi thuyền cũng phải từ mặt đất phóng lên quỹ đạo, chứ không ai tự dưng giữa thanh thiên bạch nhật tự xuất hiện trên tít không trung cứ như dĩa bay của người ngoài hành tinh xâm lược địa cầu. Các tác phẩm của Bùi Giáng chưa được đưa vào văn học sử, nhân thân của Ông chưa được đưa vào văn học sử, và buổi hội thảo được tổ chức nhân ngày gì đấy, do một trường đại học gì đấy khởi xướng, với bao bản báo cáo khoa học về Bùi Giáng mà nội dung tất nhiên là ngợi ca, khen tặng, với ngất ngút những mỹ từ; còn dẫn chứng thì tất nhiên không tránh khỏi hấp lực đương nhiên của sự dung tục nên cứ lựa những tác phẩm nào có thể tạo nên ý của người đọc suy diễn tưởng tượng ngay đến cái tục thì cứ thế mà tập trung phân tích đầy hứng thú và phấn khích.

Do sự tập trung của các nhà nghiên cứu đối với chủ đề hết sức đột nhiên trên, tất nhiên không tránh khỏi các điểm sai nghiêm trọng, thậm chí lập lại nguyên văn các điểm đã sai từ thời Việt Nam Cộng Hòa khi thi nhau ca ngợi về những năng lực của Bùi Giáng. Tất nhiên, tôi không đột nhiên xin đăng lại bài viết Tôi Và Bùi Giáng tôi đã post trên Emotino.com ngày 20-3-2012 để góp phần nói đúng về Bùi Giáng; và tất nhiên, như trong tất cả các bài viết của mình, tôi luôn tuân thủ nghiêm túc và nghiêm khắc cung cách biện luận hàn lâm của “nói có sách, mách có chứng” của bất kỳ nhà nghiên cứu thực thụ thực sự thực tế nào trên thế giới thực này.

*********

Tôi và Bùi Giáng

Hoang Huu Phuoc, MIB

20-3-2012

Bài viết này tự dưng cần đến mấy lời diễn giải rằng (a) khi viết Bùi Giáng mà không có danh xưng nào đứng trước chẳng hạn như “nhà thơ” nghĩa là người viết đã đặt Ông vào vị trí bất tử cao vời y như khi người ta viết về Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Du, Shakespeare, hay Tô Đông Pha, v.v.; rằng (b) “tôi và” là một mẫu câu bình thường của tôi cho một cụm bài viết đặc biệt có công thức “Tôi + Và + …” chứ không phải kiểu “thấy sang bắt quàng làm họ” của thiên hạ (như gần đây có nhân viên thuật lại tôi rằng có một gã đáng thương hại nào đó viết nhăng viết cuội loạn ngôn trên mạng tự xưng là “tiến sĩ” và là “thầy” của tôi – nghĩa là vì tôi luôn là học sinh xuất sắc tất cả các bậc học như thế nên khiến y thèm khát được vinh dự làm “thầy” của tôi để bản thân y được danh tiếng “trên cả tuyệt vời” chăng?) ; rằng (c) tôi không quen biết gì Bùi Giáng hay thân nhân của Ông; và rằng (d) tôi chưa bao giờ là người ái mộ Bùi Giáng nên bài viết này chỉ để làm sáng tỏ vài điều có lẽ bé nhỏ đến độ từ nhiều chục năm nay chưa nhà nghiên cứu nào biết hay có quan tâm để nêu lên cả.

Nói rằng không quen biết Bùi Giáng thì không đúng 100% vì vào một tối oi bức năm 1977 lúc ngồi uống cà phê ở một ngõ nhỏ đối diện chùa Kỳ Viên Tự trên đường Nguyễn Đình Chiểu, Quận 3, với bốn người bạn cùng khoa Anh Văn ở đại học Văn Khoa trong đó có Hoằng Trùng, và Nhất Phiến, cùng một cậu đàn em là học sinh Lê Hồng Phong (sau này cùng gia đình sang Mỹ định cư và trở thành linh mục), chúng tôi sáu người đã gặp Bùi Giáng và có mời Ông dùng cà phê. Thật ra, tôi thuộc type người yêu thích sự sạch sẽ, giản dị, tinh tươm, trang nhã nơi ngoại hình, vì vậy rất kỵ người ăn mặc không sạch sẽ, không giản dị, không trang trọng, không tinh tươm, nghĩa là tôi không thích các người mẫu “thời trang”, các diễn viên điện ảnh, các ca sĩ, và các vị… hành khất. Tôi để tóc dài như dân hippie nhưng y phục trang trọng như … bố mẹ của dân híp-py tức giới trung lưu và thượng lưu, trong khi Bùi Giáng để tóc dài hôm ấy không chải vén gì cả. Tôi như một hippie rất cần đời. Bùi Giáng như một nhà nghệ sĩ bất cần đời. Bùi Giáng không cho tôi cảm giác “an toàn” khi ngồi gần Ông vì tôi đã cho rằng đó hoặc là một dị nhân hoặc là một đối tượng của bộ môn tâm bịnh lý học. Tôi nhấm nháp cà phê, lặng thinh cảnh giác nhích ghế né xa không nói gì suốt buổi tối, thỉnh thoảng tôi ú ớ thất kinh hồn vía khi Ông ngồi bật dậy chạy ra giang tay muốn ôm chầm một phụ nữ tình cờ đi ngang (Ông còn giơ hai ngón trỏ và giữa châu đầu vào nhau tạo dáng bộ phận sinh dục nữ làm các chị la thất thanh); và thỉnh thoảng tôi khó chịu nhíu mày khi nghe Ông hỏi các bạn tôi biết gì về tập thơ Lá Hoa Cồn của Ông rồi Ông cười ha hả tự trả lời luôn rằng Ông đặt tên theo kiểu nói lái từ cụm từ L… Hoa Cá. Chẳng qua tôi thuộc type người đại kỵ những lời dung tục vốn rất hay là đề tài khẩu ngữ của người đời nên rất bực bội về những nội dung không ra chi mà Ông tuôn ra “chiêu đãi” đám sinh viên đang vây quanh khoái trá đàm luận với Ông về thơ văn trong cơ hội hiếm hoi ấy. Đó là lần duy nhất tôi gặp Bùi Giáng, gặp như không gặp vì Ông không là người tôi ao ước được gặp, và khi gần đây bắt gặp bức hình này của Ông trên internet tôi có cảm giác như nhìn thấy lại nụ cười lém lỉnh và ánh mắt sáng quắc đến kỳ lạ của Ông buổi tối hôm ấy:

 Image

Người ta nói về những công trình dịch thuật đồ sộ của Ông đối với các tác phẩm kinh điển đồ sộ của Shakespeare. Tôi nghĩ Tiếng Anh là lĩnh vực tôi biết rành hơn thiên hạ một tí nên buộc phải đính chính điều này cho rõ để xem Bùi Giáng có đúng là nhà dịch thuật hay không. Thí dụ đối với tác phẩm Othello lừng danh mỏng dính của Shakespeare, Bùi Giáng đã “dịch” thành quyển…Hoa Ngõ Hạnh dày cộm. Chỉ cần lấy đoạn thoại của nhân vật Iago tại Hồi I, Cảnh 1, của nguyên tác Othello, từ dòng thứ 8 đến dòng thứ 33 gồm vỏn vẹn 220 từ tiếng Anh:

 Image

chúng ta thấy Bùi Giáng đã “dịch” như sau trong Hoa Ngõ Hạnh:

Image  ImageImageImage

Sự thăng hoa khủng khiếp như sóng thần tsunami địa chấn kinh hoàng ấy rõ ràng là “phóng tác” chứ không là “dịch thuật.” Điều tương tự cũng xảy ra với tác phẩm Anthony and Cleopatra của Shakespeare khi biến thành Trăng Tỳ Hải của Bùi Giáng. Việc ghi nhận một cách quá vô tư, thiếu tìm hiểu, không so sánh với nguyên tác tiếng Anh (vì không biết tiếng Anh, và dù có biết tiếng Anh cũng không biết gì về “cổ ngữ văn học Anh”) để đánh giá nghiêm túc chất lượng nhằm thưởng lãm kỳ công “dịch thuật” chuyển tải nội hàm ngôn ngữ của Bùi Giáng, lại tự động đưa các “công trình” trên vào danh mục “dịch thuật” e rằng đã xúc phạm giễu cợt Ông, không thực sự dành cho Ông sự tôn kính đủ đầy. Tôi khẳng định: Bùi Giáng dù cho có là “hiện tượng kỳ thú” của kho tàng văn học sử Sài Gòn trước 1975, Ông vẫn chưa bao giờ là dịch giả của những tác phẩm của Shakespeare.

Tuy tôi đã gấp ngay các quyển Trăng Tỳ Hải và Hoa Ngõ Hạnh chỉ sau khi đọc mỗi vài ba trang, nhưng đối với các tập thơ của Bùi Giáng, tôi đã đọc tất cả, chỉ vì cố gắng tìm cho bằng được một bài nào đó đáng hạng tuyệt tác, nhờ vậy đã bắt gặp các bài Gió NguồnBây GiờHoa Ong, và Gió Cây Trút Lá để chép vào sổ tay. Tôi thích làm thơ Việt theo kiểu prosepoem tức thơ tản văn tức thơ văn xuôi nhưng tiếc là các prosepoem của Ông thì tôi không chọn được bài nào. Cũng dễ hiểu thôi, vì hoặc Ông không hề quan tâm đến việc viết để được đọc bởi người đời, hoặc tôi không cho là nền văn học sử của Việt Nam hạn hẹp và thiếu thốn đến độ phải đọc ngấu nghiến những gì mình không đánh giá cao hay thực sự thích.

Thật đáng mừng vì Bùi Giáng đã không sinh ra vào thời đại internet ngày nay. Cung cách sống của người Sài Gòn thanh lịch thủa trước rất tế nhị, rất lịch lãm, rất nhân văn, rất học thức, và rất có văn hóa cao: người nào thích cái “điên rực rỡ” của Ông thì cứ tự do ồn ào ca ngợi thơ văn của Ông, còn người nào cho Ông là bất bình thường thì cứ hoặc đừng mua đọc sách của Ông hoặc mua đọc rồi lẳng lặng để các tác phẩm ấy lên kệ sách không một lần đọc lại cũng như chẳng thốt ra bất kỳ một lời nào bất kính đối với Ông hay đối với những người ủng hộ Ông. Như trường hợp để mắng như tát nước vào luận án tiến sĩ thần học của Nguyễn Văn Trung, Phạm Công Thiện (giảng sư triết học Đại học Vạn Hạnh Sài Gòn thời trước 1975 dù chưa có bằng cấp tú tài) đã phải viết thành một bài với các dẫn chứng (dù chẳng đâu vào đâu) về Thượng Tọa Bộ để mắng Trung dám xúc phạm Thượng Tọa Bộ của Phật Giáo trước hội đồng Cơ Đốc Giáo. Bùi Giáng đã may mắn, vì nếu Ông sinh ra vào thời nay thì cái thế giới phẳng trụi trần internet đang tạo ra bao kẻ lẩn lút ẩn danh trong bóng tối cho rằng mình có quyền tối thượng chỉ với cái click chuột là có được “tự do ngôn luận” để tự do ca ngợi Ông là “thi bá” nếu họ thích Ông và tự do thóa mạ Ông là “thằng điên” nếu họ không thể hiểu ý tứ giữa hai dòng chữ của thơ Ông, chứ họ chẳng có cái hiểu biết sánh bằng với Phạm Công Thiện mỗi khi tham gia “bút chiến”. Họ thậm chí có thể thóa mạ ngay cả nhà xuất bản nào in tác phẩm của Ồng, và gom các học giả nghiên cứu về Ông vào nhóm người họ dán nhãn “lũ điên”.

Đó là cái may lớn nhất của Bùi Giáng Tiên Sinh, người nhìn tạo vật bằng đôi mắt của Van Gogh và vẩy bút thành thơ bằng đôi tay của Picasso.

Hoàng Hữu Phước, Thạc-sĩ Kinh-doanh Quốc-tế

Cụm bài “Tôi Và…

1) Tôi và Nữ Sĩ Tuệ Mai.  02-03-2012.  http://www.emotino.com/bai-viet/19527/toi-va-nu-si-tue-mai

2) Tôi và Hai Anh Bộ Đội.  12-02-2012. http://www.emotino.com/bai-viet/19505/toi-va-hai-anh-bo-doi

3) Tôi và Thầy Nguyễn Quang Tô. 25-11-2011. http://www.emotino.com/bai-viet/19405/toi-va-thay-nguyen-quang-to

4) Tôi và Tiến Sĩ Võ Hùng Dũng: Câu Chuyện 15.000 Tấn Gạo Bằng Một Xấp Vải Quần. 26-12-2010.  http://www.emotino.com/bai-viet/18927/toi-va-tien-si-vo-hung-dung-cau-chuyen-15000-tan-gao-bang-1-xap-vai-quan

5) Tôi và Cu Huy Ha Vu.  19-12-2010. http://www.emotino.com/bai-viet/18920/toi-va-cu-huy-ha-vu

6) Tôi và Thầy Lê Văn Diệm. 16-10-2010.  http://www.emotino.com/bai-viet/18852/toi-va-tien-si-le-van-diem

7) Tôi và Lê Công Định.  05-10-2010  http://www.emotino.com/bai-viet/18839/toi-va-le-cong-dinh

8) Tôi và Tổng thống Saddam Hussein Husein. 22-09-2010. http://www.emotino.com/bai-viet/18823/toi-va-tong-thong-saddam-hussein

9) Tôi và Ngành An Ninh Tình Báo. 16-08-2010.http://www.emotino.com/bai-viet/18771/toi-va-nganh-an-ninh-tinh-bao

*********

Hoàng Hữu Phước, Thạc-sĩ Kinh-doanh Quốc-tế

Advertisements
Both comments and trackbacks are currently closed.