Hề & Ngứa

Hoàng Hữu Phước, MIB

Hề diễu hình

Cách nay hơn 30 năm trên một trong những số báo đầu tiên, báo Tuổi Trẻ có một bài viết dài phỏng vấn Hề Kim Quang và Hề Kim Quang có dùng các cụm từ “hề sạch” và “hề diễu hình” để phân biệt hai loại hề, y như có hai loại chính-không-phải-hề là “kép mùi” (như Thành Được, Thanh Sang, v.v.) và “kép độc” (như Hoàng Giang, Trường Xuân, v.v.) của sân khấu cải lương Sài Gòn.

Diễn viên gầy gò ốm yếu Kim Quang là “hề có học thức” của sân khấu cải lương Sài Gòn.

“Hề” là tên gọi cao quý của một nghề nghiệp cao quý: diễn viên hề.

Hề Sạch không bao giờ ám chỉ Hề Diễu Hình là hề-không-sạch. Kim Quang không phải khinh thường “hề diễu hình” – Ông chỉ đơn giản nêu bật cái đẳng cấp lẽ ra “hề” nên nhắm đến để rèn luyện nhằm đạt đến đỉnh cao của chức nghiệp “hề”.

Các thuật ngữ của Kim Quang giúp phân định “hề sạch” là hề làm khán giả cười nhờ sự duyên dáng của cung cách tự thân, phối hợp với nội dung những lời thoại trong một cảnh diễn nhất định – nghĩa là tùy thuộc phần lớn vào tài hoa của tác giả kịch bản sân khấu, những bậc tài hoa đích thực trong sử dụng ngôn từ ý nhị sâu sắc đẳng cấp thượng thừa và sáng tạo hoàn cảnh ý nhị sâu sắc đẳng cấp thượng thừa tương tự; trong khi đó, “hề diễu hình” sử dụng ngoại hình, nét mặt, cử chỉ, để làm khán giả cười – nghĩa là tùy thuộc vào sự vận động toàn thân của diễn viên hề mà bản thân duy chỉ lời thoại của tác giả kịch bản sẽ không thể phát huy tác dụng chọc cười.

“Hề sạch” gồm có Kim Quang và những người như Ông.

“Hề diễu hình” gồm có Thanh Việt, Tùng Lâm, Phi Thoàn, v.v. của Sài Gòn.

Diễn viên Anh Quốc Rowan Atkinson của vai “Mr Bean” là “hề diễu hình”.

Điểm khác biệt giữa “hề diễu hình” Mr Bean và “hề diễu hình” Sài Gòn là Mr. Bean dùng ngôn ngữ cử chỉ chứ tránh dùng lời thoại, còn “hề diễu hình” Sài Gòn luôn luôn dùng bộ tịch cử chỉ chọc cười kèm với lời thoại tiếu lâm, trong khi “hề diễu hình” Việt Nam ngày nay luôn luôn dùng bộ tịch cử chỉ bất thường kèm với lời thoại ồn ào, tía lia, lắm khi dung tục và hạ đẳng.

Hai điểm đặc biệt của hề Sài Gòn là (a) luôn ở vai trò “công nghiệp phụ trợ”, và (b) số lượng luôn ít ỏi. Đây là hai điểm lành mạnh của sân khấu Sài Gòn và sân khấu toàn thế giới.

Thế thì hiện nay Việt Nam có “hề” không?

Sau ngày giải phóng, tự dưng người ta (báo chí) dị ứng với các từ bình thường như “đĩ/điếm” nên tự động chế ra từ “gái bán hoa”, vừa xúc phạm đến những phụ nữ có nghề nghiệp bán bông hoa ngoài chợ và ngoài tiệm, vừa hủy phá sự đẹp đẽ của bản thân từ “hoa”.

Sau ngày giải phóng, tự dưng người ta (báo chí) dị ứng với các từ bình thường của nghề nghiệp lành mạnh bình thường như “hề” nên tự động chế ra “nghệ sĩ hài” và rốt cuộc sinh ra toàn “danh hài”.

Hầu như tất cả “danh hài” nam nữ của Việt Nam ngày nay là “diễu hình” với mặt mày hoặc mếu máo, hoặc giả giới tính khác, hoặc ăn mặc dị hợm, hoặc bộ tịch bất thường, hoặc ăn nói báng bổ tía lia tía lịa, hoặc lấy nghệ danh thiếu văn hoa.

Ngoài ra, ở Việt Nam hiện nay số lượng “nghệ sĩ hài” tức “danh hài” đông khủng khiếp, chiếm lĩnh thế thượng phong xuất hiện lấn lướt và dày đặc gần như toàn bộ các gameshow và các sân khấu kịch nghệ, phim ảnh, kể cả phục vụ lĩnh vực quảng cáo.

Tại bị vì bởi số lượng “hề” đông khủng khiếp và xuất hiện với tần suất khủng khiếp trong tất cả các lĩnh vực văn nghệ, sân khấu, điện ảnh, quảng cáo nên việc giáo dục cảm thụ văn hóa nghệ thuật cấp cao cũng như định hướng nghề nghiệp sân khấu nơi thiếu niên nhi đồng đã hỏng bét.

Tại bị vì bởi số lượng “hề” đông khủng khiếp và xuất hiện với tần suất khủng khiếp trong tất cả các lĩnh vực văn nghệ, sân khấu, điện ảnh, quảng cáo, nên nội dung kịch bản cùng lời thoại cho các vai “hề” trở nên nhạt nhẽo, nhàm chán, cớt nhã, cấp thấp, không-thể-cười-được; khiến các tiết mục lớn mỗi đầu năm âm lịch như “Táo Quân” ở tất cả các đài truyền hình đều thảm hại, bị tẩy chay bởi đa số người xem đài bởi nội dung đáng thương hại của kịch bản, diễn xuất đáng thương hại của tất cả các “hề”, làm ô danh từ ngữ “hề diễu hình” cao quý của giới sân khấu văn nghệ Sài Gòn.

Tại bị vì bởi số lượng “hề” đông khủng khiếp và xuất hiện với tần suất khủng khiếp trong tất cả các lĩnh vực văn nghệ, sân khấu, điện ảnh, quảng cáo, các tiết mục quảng cáo đầy tốn kém cho hầu bao các nhà sản xuất hàng hóa lại toàn là thuê mướn các “hề” gây hại cho uy tín của các sản phẩm.

Hội chứng Hề

Để quảng cáo thuốc Tiêu Ban Thủy trị ngứa và nổi mề đay, người ta dựng cảnh một gả “hề” phe phẩy quạt, cười toe toét kêu to “Ngứa! Ngứa quá!” rồi đập quạt vào đôi mông đang ngúng nguẩy của một ả “hề”. Clip này vi phạm các điều đẳng cấp cao sau:

  1. thuốc luôn cần sự nghiêm túc, cung cấp các ưu điểm chính của công dụng và công hiệu, chứ không phải là sản phẩm dành cho quảng cáo diễu hề hạ đẳng;
  2. thuốc thường gắn liền với những chịu đựng khổ sở của người bệnh trong đời sống thực, hoàn toàn không thể là thứ dành cho quảng cáo diễu hề cớt nhã;
  3. ngoài ra, cách nay khoảng 15 năm, tại một giải thế giới về thể hình được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh, một lực sĩ gốc Ấn Độ (dường như thuộc  đội Malaysia) lên bục chuẩn bị biểu diễn, nhưng khi anh đang đứng quay lưng (tức chìa mông) về bàn giám khảo bắt dầu ưỡn mông uốn éo xuống tấn tạo dáng ban đầu thì một vị giám khảo người nước ngoài (thuộc khối ASEAN) đùng dùng xô ghế tiến nhanh đến bục đuổi lực sĩ này, và lực sĩ này càng ngạc nhiên lúng túng chưa hiểu gì thì vị giám khảo mặc veston càng hùng hổ chỉ tay ra dấu cút đi – nhà đài HTV không bình luận gì vì không hiểu gì, đồng thời không nhanh trí tự động nhận ra rằng đối với dân Á Đông – trong đó có Việt Nam – đưa mông ngúng nguẩy vào mặt của bậc trưởng thượng được xem là cử chỉ vô văn hóa, mất dạy (giám khảo là bậc trưởng thượng, người xem đài là bậc trưởng thượng); và
  4. chưa kể kẻ dàn dựng clip quảng cáo dám dùng áo dài khăn đóng và áo tứ thân truyền thống của dân tộc Việt Nam cho các diễn viên diễn hài cứ như thể các trang phục ấy thuộc hàng hạ đẳng chỉ đáng làm gia tăng “chất lượng” của sụ chọc cười!

Lời khuyên dành cho chủ nhân các công ty sản xuất hàng hóa: khi hợp đồng với dịch vụ thực hiện quảng cáo, cần cứng rắn không cho phép họ thuê “hề” ngay cả khi đó là “danh hài” hay “nghệ sĩ hài” ưu tú.

Tất cả những ai chịu ảnh hưởng của văn hóa Âu Mỹ đều khó tính, không quen với việc “hề” xuất hiện dày đặc trên tivi trong tất cả các gameshow, các chương trình văn nghệ, phim truyện, và các clip quảng cáo sản phẩm – ngay cả khi sự xuất hiện “dày đặc” là của một vài “hề” đặc biệt nào đó.

Tất cả những ai chịu ảnh hưởng của văn hóa Âu Mỹ đều khó tính, không thể xem việc phát triển số lượng “hề” quá đông là dấu hiệu lành mạnh của sinh hoạt văn nghệ, sân khấu, giải trí, và quảng cáo, vì điều này đưa đến một ngộ nhận rằng toàn xã hội có nhu cầu lớn và chỉ quan tâm đến việc được “chọc cười” vốn không thể nào sâu sắc hay chất lượng đẳng cấp cao ở Việt Nam, dẫn đến ngộ nhận khác là từ nay sân khấu và điện ảnh Việt Nam sẽ chỉ tập trung cho ra các sản phẩm hài do xã hôi chỉ có thể cung cấp nghệ sĩ hài với số lượng thặng dư, thừa mứa.

Tôi không bao giờ cho phép gia đình mình được mua bột giặt hay dược phẩm hay bất kỳ hàng hóa nào được “danh hài” hay “nghệ sĩ hài” quảng cáo trên tivi.

Sau Đây Là Một Bài Viết Cũ, Xin Đăng Lại Phục Vụ Bạn Đọc

Quảng Cáo Truyền Hình:

Giải Quyết Một Mâu Thuẫn

Hoang Huu Phuoc, MIB

24-8-2011 trên Emotino.com

Lâu nay phát sinh mâu thuẫn giữa nguyện vọng tăng thời lượng quảng cáo để tăng thu nhập của cơ quan truyền hình với quyền lợi của khán giả, trước quy định hiện hành là quảng cáo chỉ được chiếm 15% thời lượng và 3 lần cho mỗi xuất phát sóng của một tập phim, cũng như trước hiện trạng là có sự than phiền bực bội của người xem đài mà ý kiến chung nhất là đòi gia giảm các mục quảng cáo xen kẽ ấy. Bài viết này nhằm đề xuất một ý kiến tư vấn hóa giải mâu thuẫn trên mà không sa đà vào bất kỳ thái cực nào giữa gia tăng hay gia giảm tiết mục quảng cáo ấy.

Bao giờ cũng vậy, “trông người hẵn nghĩ đến ta”, và “người” ở đây phải là người đẳng cấp cao, trí hóa cao, quyền lực cao. Nếu tham khảo các đài nước ngoài thuộc nhóm giải trí-kiến thức và thông tin-thông tấn, thì các đài thuộc nhóm trước chỉ “nhét” vào giữa xuất chiếu phim truyện hay gameshow các quảng cáo những sản phẩm do chính họ sản xuất, có liên quan trực tiếp đến chủng loại đang phát (thí dụ HBO, Max, Star Movies, AXN, Walt Disney, v.v., chèn vào các phim đang chiếu những clip quảng cáo các phim đặc sắc sắp trình chiếu do chính họ sản xuất hay chính họ được “độc quyền” mua phát vào những giờ nhất định hay những thị trường nhất định ở một vùng nhất định; hay National Geographic, Discovery, v.v. có các clip giới thiệu những phim tài liệu tuyệt hảo; còn Star World có những giới thiệu các tiết mục – mà đa số là gameshow – của riêng họ, v.v.) để thu hút khán giả đăng ký với “nhà đài” mua kênh đón xem. Ngay cả các đài thuộc nhóm thông tin-thông tấn của nước ngoài cũng có xen kẻ các clip đặc sắc (như quảng cáo Vietnam Airlines, Singapore Airlines, các công ty tài chính, ngân hàng, hay giới thiệu các chương trình phỏng vấn những nhân vật chính trị nguyên thủ các nước do chính đài thực hiện với MC lão luyện thế giới của nhà đài, v.v.). Ở Việt Nam thì khác, vì khán giả được xem miễn phí các chương trình phát sóng (việc trả tiền mỗi tháng cho công ty dịch vụ “cáp” để xem mấy chục kênh để rồi công ty muốn cắt bỏ hay thay thế kênh nào thì cứ tự tiện cắt thay ban phát cho khách hàng, không thể xem như tương đương với việc “mua xem” mỗi phim của mỗi chương trình của mỗi đài riêng biệt như nêu trên) nên các đài truyền hình tổ chức dịch vụ quảng cáo có thu tiền cho những sản phẩm và dịch vụ không phải của nhà đài, và do đó phát sinh nhiều bất cập liên quan đến chất lượng hàng hóa “chào bán”, văn hóa, trách nhiệm, và cả trật tự tổ chức. Vài ngàn tỷ đồng doanh số và lợi nhuận hàng năm của nhà đài sẽ trở thành nguồn thu quan trọng cho sự phát triển công nghiệp truyền hình, sự truyền bá thông tin, và cả cho ngân sách nhà nước, nếu như không có – hoặc ít có – các phản ứng gay gắt của người xem đài.

Với nền kinh tế đang trên đà phát triển và sự gia tăng mạnh về số lượng doanh nghiệp và số lượng sản phẩm hay dịch vụ, việc đáp ứng nhu cầu quảng cáo từ sự gia tăng này là việc nhất thiết phải tính đến, vì nếu không sẽ phát sinh tiêu cực: doanh nghiệp sinh sau đẻ muộn hoặc không “biết điều” có thể sẽ dài cổ ngóng chờ lượt phát sóng cho sản phẩm của mình giữa “rừng” (nghĩa đen và nghĩa bóng) của các đại gia và đối thủ cạnh tranh – nước ngoài và …nước trong. Cách xem ra thích hợp để hóa giải mâu thuẫn giữa nguyện vọng tăng thời lượng quảng cáo của nhà đài với quyền lợi của khán giả là:

1- Nhà đài gia tăng số lượng tiết mục quảng cáo (để đáp ứng – và phục vụ – yêu cầu chính đáng của các nhà sản xuất hàng hóa/dịch vụ) nhưng không tăng thời lượng quảng cáo, nghĩa là giới hạn thời gian tối đa (trên cơ sở tối thiểu) cho mỗi clip, với khung giá như nhau và số lượt phát sóng cho mỗi một tiết mục – nghĩa là trong một tập phim nếu được xen vào 3 lần phát quảng cáo thì một sản phẩm chỉ được xuất hiện một lần nhằm tạo môi trường lành mạnh hơn, thay cho kiểu “lấy thịt đè người”.

2- Nhà đài phải bảo đảm mỗi clip quảng cáo là một kiệt tác của công nghệ điện ảnh/thính-thị/nghe-nhìn, mang tính mỹ thuật cao nhất, văn hóa cao nhất, giáo dục cao nhất, để khán giả hài lòng, thích thú, thưởng thức, như một giá trị cộng thêm mà nhà đài tặng khán giả, trích từ nguồn thu lớn của nhà đài, vì nhà sản xuất chi tiền cho nhà đài để khán giả xem clip quảng cáo chứ không để khán giả nhanh chóng chuyển kênh, tránh né các clip ấy. Việc thực hiện quảng cáo ấu trĩ (như một lão ông bị bịnh viêm bể thận khủng khiếp cười tươi tỉnh giới thiệu Kim Tiền Thảo, hay một thanh niên lưu lạc chốn rừng sâu dùng tay làm loa hét lên “Bibica!” để quảng cáo bánh kẹo Bibica, v.v.), phản giáo dục (như chỉ với bao nhiêu ngàn đồng có thể nói chuyện cả ngày, “nói quên ngày tháng”, không cần học hành hay luyện thể lực; hoặc tự tung tự tác muốn phát âm sao cũng được, chà đạp sách giáo khoa của Bộ Giáo Dục khi luôn ồn ào “gờ pê e-rờ ét-sơ” tức GPRS, gây ra thắc mắc tại sao không là … gờ pờ rờ sờ hay… gi-pi-a-rét v.v.).

3- Điều cuối cùng –song không kém phần quan trọng – là nhà đài phải là đơn vị đảm nhận trọng trách cao nhất trong duy trì và phát triển văn hóa Việt trong hệ thống truyền thông đại chúng của quốc gia. Quan tâm đến khách hàng – tức người xem đài – bằng cách biết tôn trọng – hoặc giúp tôn tạo – văn hóa gia đình, giềng mối đầu tiên của sự hình thành những thực thể khác, qua việc để ý đến thời gian nào là thời gian gia đình quây quần bên nhau sau bữa ăn tối, cùng xem truyền hình, để không phát bất kỳ clip quảng cáo những sản phẩm hay dịch vụ nào không phù hợp với tất cả các độ tuổi của người xem khiến sự xum họp ấy bị làm cho ngượng nghịu, khó chịu, bực bội, khiến phải chuyển đài liên tục (như quảng cáo thuốc trị yếu sinh lý, rối loạn dương cương, suy giảm tình dục, các “thần dược”, hay bao cao su dù để tuyên truyền phòng tránh lây nhiễm HIV, v.v).

Giá trị cộng thêm không đến từ các “giải thưởng”, các phiếu mua quà, hay những vật chất nào khác, mà chính là tính văn hóa cao qua sự thực hiện dịch vụ – nhất là khi dịch vụ truyền hình tất nhiên không những nhằm phục vụ các mục đích chính trị, thương mại, mà còn đặc biệt là phát huy phát triển văn hóa cộng đồng, do đó vấn đề nhất thiết phải quan tâm đến của đài truyền hình là mức độ trách nhiệm đối với các mục đích khó khăn nhưng cao vời ấy vậy.

Hoàng Hữu Phước, Thạc-sĩ Kinh-doanh Quốc-tế

Tham khảo: các bài viết khác cùng chủ đề “quảng cáo”

Hoàng Hữu Phước. 2008 Luận Về Tác Động Của Quảng Cáo Tại Việt Nam – On Advertisement Impact in Vietnam

Hoàng Hữu Phước. 2009. Luận Về Sự Thăng Thiên Trong Quảng Cáo Giới Thiệu Sản Phẩm. http://www.emotino.com/bai-viet/18305/luan-ve-su-thang-thien-trong-quang-cao-gioi-thieu-san-pham. Sẽ được đăng lại trên WordPress.com.

Hoàng Hữu Phước. 2009. Nào Phải Đâu Chỉ Là Chuyện “Nóng Trong Người”: Vấn Nạn Văn Hóa Của Quảng Cáo. http://www.emotino.com/bai-viet/17873/nao-phai-dau-chi-la-chuyen-nong-trong-nguoi-van-nan-hoa-cua-quang-cao. Sẽ được đăng lại trên WordPress.com

Hoàng Hữu Phước. 2010. 12 Ý Kiến Tư Vấn Dành Cho Giới Quảng Cáo March 27, 2015

Hoàng Hữu Phước. 2010. Quảng Cáo X-Men: X-Men Là Napoleon. http://www.emotino.com/m.php?p=18630   http://www.emotino.com/bai-viet/18630/quang-cao-xmen-la-napoleon. Sẽ được đăng lại trên WordPress.com.

Hoàng Hữu Phước. 25-10-2011. Sự Vô Tư Khỏa Thân. Sẽ được đăng lại trên WordPress.com.

Advertisements
Both comments and trackbacks are currently closed.