Vì Sao Táo Quân Thất Bại

Hoàng Hữu Phước, MIB

01-02-2016

Táo Quân ở đây là vở kịch Táo Quân mà đài truyền hình VTV đầu năm âm lịch nào cũng trình diễn trong suốt hơn 10 cái Tết qua. Táo Quân thất bại tức vở hài kịch ấy của VTV thất bại, chứ không phải ba vị tâm linh cai quản bếp núc các hộ dân cư.

Song, năm nào cũng tốn hàng trăm triệu cho vở hài kịch mà vài năm trở lại đây luôn nhận toàn những lời chê bai của khán giả, VTV vẫn cứ chây lỳ chường mặt ra với Táo Quân của họ, mà điển hình là sáng nay 01-02-2016 hai “hề” XB và CL thi nhau tung hứng về ý nghĩa của Táo Quân đối với sự thăng tiến nghề nghiệp của họ, thậm chí còn “tâm linh” khi nói nhờ đóng vai Nam Tào và Bắc Đẩu mà hai hề nhà ta mới thành đạt, chưa kể có vị còn nói là vị ta không phải “giả gái” mà tại sách vở đâu có nói “Ông” Nam Tào hay “Ông” Bắc Đẩu nên tác giả kịch bản có quyền để một ông là “ông” và một ông là “bà”. Hóa ra nhờ các hề Việt mà ta nay phát hiện rằng Tổ Tiên bọn Tàu ngày xưa đã dốt tiếng Anh nên đã không ghi rõ chữ Mr hay Mrs trước danh xưng, khiến Ngọc Hoàng Thượng Đế không rõ là ông hay bà, mà nếu là bà thì chồng của Ngọc Hoàng Thượng Đế là ai, còn Phật Thích Ca không có chữ “ông” trong khi Phật Bà Quan Âm thì có chữ “bà” nên ắt gây ra tranh cãi mới chốn hàn lâm thần học.

Trở lại với Táo Quân, đã có vô số sự chê bai trên báo chí, nhưng chưa ai nêu được lý do sâu xa của sự thất bại của Táo Quân.

Như đã viết trong bài Cái Sai Của Nền Văn Học Hiện Thực Phê Phán, tôi cho rằng cái gọi là tiểu thuyết văn học hiện thực phê phán đã bị diệt vong vì (a) đã là tiểu thuyết thì không bao giờ là hiện thực vì tiểu thuyết là “fiction” chứ không phải “non-fiction”, (b) nếu hiện thực thực sự có cái xấu xa phải bị lôi ra làm đối tượng cho sự phê phán gián tiếp trong văn học thì hoặc xấu xa đó là xấu xa vụn vặt hoặc xấu xa đó là xấu xa khủng khiếp mà tiểu thuyết gia nhà ta đã hèn nhát do sống trong một xã hội nhát hèn không dám lôi kẻ xấu xa ấy ra làm bị cáo trực tiếp trước vành móng ngựa, và (c) điểm b ở trên đã biến cả lãnh địa của tiểu thuyết văn học hiện thực phê phán thành bằng chứng của sự dệt thêu, nhát hèn, thất bại từ trứng nước, khiến cả lãnh địa ấy phải bị diệt vong không kèn không trống.

Là người được thầy cô ở đại học cùng các bạn học tôn là “vua luận” văn chương Anh-Mỹ, tôi cho đến tận ngày nay vẫn chưa từng đọc qua nguyên tác Hamlet hoặc Romeo & Juliet hoặc Othello hoặc Macbeth hoặc các kịch phẩm khác của Shakespeare dù chương trình học ở Đại Học Văn Khoa buộc phải nghiên cứu các tác phẩm vĩ đại này. Tôi chỉ đọc vỡ hài kịch The Taming of the Shrew của Ông. Lý do thật đơn giản: ở trung học tôi đã hoặc xem phim, hoặc nghe kể, hoặc đọc các bản dịch rút ngắn tiếng Việt, hoặc đọc các bản simplified rút ngắn tiếng Anh nên không hứng thú để đọc nguyên tác sau này, tuy luôn đạt điểm cao nhất về các bài thi liên quan đến các kịch phẩm lớn trên.

Táo Quân thất bại vì khán giả biết Táo Quân sẽ nói gì do khán giả đã biết trong xã hội trong năm qua đã có những sự việc nổi cộm gì. Đã biết trước thì đâu còn có hứng thú để chờ xem, mà nếu có xem vì chẳng biết phải làm gì trong lúc chờ thời khắc Giao Thừa đến thì cũng chẳng cười nổi. Vợ tôi thuộc gia đình người “Bắc di cư” hay chê bai hề miền Nam ồn ào tía lia tía lịa dung tục do toàn là “không có nội dung”, vậy mà nay lại nói không thể xem hài kịch miền Bắc do cái cười vui vẻ như của “Gặp Nhau Cuối Tuần” hay trong các vỡ chèo trước đây đã không bao giờ còn tồn tại do toàn là “có nội dung đã biết trước”.

Táo Quân thất bại vì sau một vài năm đầu làm khán giả thích thú – xin nhắc lại là “thích thú” chứ không phải là “bị chọc cười ha hả” – vì thủa xa xưa ấy chưa có cái việc những sai sót của nhà cầm quyền bị đưa ra chọc chộ mai mĩa công khai. Thế rồi, khán giả (a) dần dần biết ngay là Táo Quân năm nay sẽ khoét sâu vào nội dung nào thuộc Bộ chủ quản nào nên đâm ra chán; (b) dần dần nhận ra rằng có phê phán đấy nhưng sao năm nào cũng có cái để phán phê nghĩa là sự phê phán ấy vô dụng chẳng dẫn đến sự khá hơn nào của xã hội nên càng đâm ra chán; (c) dần dần nhận ra rằng do kịch bản và lời thoại không có gì hay ho để chờ có “đột phá” người ta bắt đầu lưu ý đến cung cách từng “danh hề” một nên để ý thấy vị Ngọc Hoàng luôn có gương mặt buồn ngủ, lời thoại ngủ buồn, luôn có lời phán kiểu “dĩ hòa di quý” ở cuối màn, cho qua hết mọi việc (để tiếp tục tầy huầy nhằm năm sau có cái mà báo cáo tiếp), còn các “Táo” thì chỉ lo hoặc chọt qua chọt lại hoặc cải trang nữ giới, nên càng chán dữ hơn; và (d) khi thấy Táo Quân bị ế đến độ năm 2015 phải mời một nam ca sĩ đóng vai thiên lôi với hy vọng sẽ có khán giả ủng hộ, khiến khán giả không còn chán, không còn chán hơn, không còn chán dữ, mà không xem để khỏi chán.

Táo Quân thất bại vì VTV đã không chịu đọc bài về Hiện Thực Phê Phán nêu trên để biết rằng đã là tác phẩm văn học – hài là một lĩnh vực của văn học – nhất là tác phẩm kịch nghệ hài thì phải đặt tiêu chí giải trí là duy nhất và trên hết. Hãy tham khảo các tác phẩm viết hoặc hình của thế giới Âu Mỹ để nhận ra điều cực kỳ đơn giản này, vì rằng khán giả mua vé vào rạp xem phim hài hay hài kịch – hay mua băng dĩa về xem – là để tìm sự thư giãn, giải trí, chứ không để bị lôi kéo vào những “vấn nạn” trầm kha đầy nhức đầu nhức nhối bực mình bực dọc bực tức của xã hội để bị nhắc nhở buộc phải nhớ đi nhớ lại ngần ấy thứ trong giờ thư giãn hiếm hoi.

Hư cấu cốt truyện là một biệt tài của nhà văn hài, biên kịch hài. Hư cấu cốt truyện khiến Hollywood có các tác phẩm điện ảnh lừng danh, còn thế giới phim ảnh thì hốt bạc, nhờ vào những hề vĩ đại.

Hư cấu lời thoại xỏ xiên một việc có thật để chọc cười thiên hạ là sự láu cá, bất tài, cùn nhụt, thụ động, và bất lực của tác giả vì không thể hay hơn sự xỏ xiên vốn là biệt tài của những người chống phá chế độ ngồi rung đùi nơi quán cà phê cóc vĩa hè. Hư cấu lời thoại khiến Táo Quân không thể vượt ra khỏi biên giới Việt Nam dù cưỡi cá chép hay đáp Airbus/Boeing, và thậm chí từ Hà Nội vào các tỉnh Miền Nam cũng rất khó khăn.

Khi xem Mr Bean, người ta cười trước đã với diễn xuất của anh hề Rowan Atkinson cùng nội dung toàn bộ bộ phim, rồi dần dần sẽ có một hay hai khán giả – hoặc chẳng khán giả nào cả – liên tưởng đến cái gì đó trong xã hội. Khi xem Táo Quân, người ta ai cũng biết ngay lập tức là đang nói đến sự việc gì nên chỉ cười khi thấy bộ tịch mếu máo của hề hoặc lời thoại đốp chát dung tục giữa các hề, chứ chẳng ai cười với nội dung toàn bộ vỡ kịch.

Thời đại cũ do chiến tranh nên những phát triển văn học khó thể dồi dào, đa dạng, dẫn đến yêu cầu phải sáng tác nhanh – qua các trại sáng tác – để có cái mà đưa vào chương trình học Văn ở trung học cũng như có cái mà diễn cho dân xem mà qua đó sẽ giáo dục tư tưởng chính trị. Cũng nhừ vậy mà cái gọi là “chủ nghĩa hiện thực phê phán” phải ra đời, phải được ngợi ca, và trở thành thói quen.

Thời đại mới ngày nay khi sự tiếp cận văn học văn hóa văn minh thế giới dễ dàng qua một cái bấm nút trên remote control, người ta có nhu cầu cao hơn, đồng thời nhận ra (a) ý nghĩa của “fiction” và “non-fiction”, (b) ý nghĩa cực kỳ tiêu cực và giả trá cũng như vô dụng của “hiện thực phê phán” trong lĩnh vực văn học, (c) sự cáo chung của nền “văn học hiện thực phê phán”, và (d) quyền lực của người xem đài đối với doanh thu quảng cáo của các nhà đài buộc các sản phẩm của các nhà đài phải ở chất lượng cao nhất.

Táo Quân sẽ không thể tốt hơn vì Táo Quân đã tự trói buộc mình vào chiếc vòng kim cô của chuyên moi móc “các sai sót của các Bộ trong chính phủ” để chọc cười nên không thể thoát ra, không còn có thể trở thành hư cấu hoàn toàn, tức thực thụ trở thành tác phẩm hài thuần giải trí theo tiêu chuẩn phục vụ cao nhất và có “lương tâm” nhất tức “đạo đức nghề nghiệp” cao nhất của Âu Mỹ về tạo nên sự cảm thụ nghệ thuật hài trong thư giãn thoải mái khỏe khoắn yêu đời hơn nơi khán giả.

Táo Quân đã giúp hề XB và hề CL phát triển tay nghề hài – như thú nhận của chính hai hề này – và Táo Quân cũng đã giúp biết bao nhà phê bình có cái để mà phê phán trên báo giấy cũng như báo mạng.

Đó là hai đại công của Táo Quân của VTV vậy.

Hoàng Hữu Phước, Thạc-sĩ Kinh-doanh Quốc-tế

Kính mời tham khảo:

Hoàng Hữu Phước. 23-9-2015. Hề & Ngứa.

Hoàng Hữu Phước. 23-11-2015. Cái Sai Của Văn Học Hiện Thực Phê Phán

Advertisements
Both comments and trackbacks are currently closed.