Điện Ảnh Việt Nam

Hoàng Hữu Phước, MIB

26-10-2017

Truyền thông thế giới đang nói về Harvey Weinstein, người thống trị Hollywood tức thống trị điện ảnh thế giới.

Nội dung về y là về những vụ tấn công tình dục hắn thực hiện mấy thập kỷ qua đối với những cô gái mong muốn được hắn phân vai diễn trở thành ngôi sao điện ảnh và thậm chí có được giải Oscar danh giá. Trong xã hội Âu Mỹ thì đó không là chuyện hiếm hay chuyện lạ, chỉ có điều chưa từng ai cáo buộc Harvey Weinstein – hoặc những con tương cận như y – có thể vì đã nhận được danh vọng tiền tài bù đắp dư thừa và cũng có thể vì biết rõ tiết lộ cũng chẳng để làm gì trừ phi bản thân nhận thêm tài trợ khác từ đối thủ của y hay từ “chính đảng” nào đó.

Tuy nhiên, nếu tình dục bịnh hoạn như của Đức Ngài Jimmy Saville (Hiệp Sĩ Sir Jimmy Saville) của thế giới sân khấu giải trí Vương Quốc Anh đã phá trinh hàng trăm bé gái và bé trai bất kể các bé ấy có đang bị cột dính trên giường do bịnh thập tử nhất sinh (như được ghi rõ trong bài  Nỗi Nhục Của BBC Và Lời Khuyên Dành Cho Người Việt trên blog này), thì tình dục đổi bại của một tên đạo diễn ao làng điện ảnh Việt Nam cũng đã từng được tác giả bài viết này nói đến trong bài Tư Vấn Phát Triển Điện Ảnh Việt Nam đăng trên Emotino.com năm 2010.

Sự khác nhau giữa tình dục đồi bại của đại gia Weinstein và của tiểu tốt đạo diễn vô danh Việt Nam là ở chỗ các cô gái Mỹ cho Weinstein thỏa thích thỏa mãn dục tính để thực sự trở thành ngôi sao đắt giá thậm chí được nằm trong số 300 nữ diễn viên chỉ riêng của Weinstein được đề cử cho giải Oscar hoặc đoạt luôn giải ấy, thì các cô gái để một đạo diễn ao làng điện ảnh Việt Nam phá trinh hoặc gọi tới phục vụ tình dục thì chẳng làm cho điện ảnh Việt Nam lỗi lạc gì, danh tiếng gì, vinh diệu gì, với đại tác phẩm gì.

Gọi là một đạo diễn ao làng điện ảnh Việt Nam vì tác giả bài viết này chỉ biết có mỗi một ông ấy, chỉ được nghe thằng đạo diễn đó tỉ tê tâm sự trong cơn say của hắn, nên cũng tin tưởng tuyệt đối là toàn bộ số đạo diễn còn lại của đất nước hình cong chữ S này là tinh hoa tinh túy tinh thông tinh tường tinh tươm với chức nghiệp chứ không ai đồi bại như thằng đạo diễn tinh trùng già ấy.

Đồng thời, gọi ao làng điện ảnh Việt Nam vì sự thật muôn đời cũng sẽ chỉ là như thế. Hồ thì to và có thể sạch – như Hồ Ba Bể Việt Nam, Ngũ Đại Hồ Canada, hoặc Baikal Nga, hay Đại Diêm Mỹ, v.v.. Ao thì chỉ là vũng nước của ao tù nước đọng nên chỉ có toàn những chất chứa không dành cho sự sống lành mạnh. Mà từ ao ra hồ đã là luôn bất khả, thì cách chi mà điện ảnh Việt Nam biết đên sông to nói gì tới biển lớn.

Việc đăng tải lại dưới đây bài viết cũ của nhà phê bình mọi sự và sự mọi  Hoàng Hữu Phước là để nhắc lại như một tham khảo biết đâu sẽ cần thiết cho một ai đó bất thình lình quan tâm đến cái gọi là sự phát triển điện ảnh nước nhà để thay thế cho cái quay phim nước nhà.

Tư Vấn Phát Triển Điện Ảnh Việt Nam: Hawaii Five-O và Hawaii Five-0

Bài đã đăng trên Emotino tháng 11-2010 (Emotino đã đóng cửa vì bị phá sập sau đợt núi lửa động đất “Tứ Đại Ngu” và sóng thần “Nỗi Nhục Của Đài BBC”)

(Phần 1 tại http://www.emotino.com/bai-viet/18886/tu-van-phat-trien-dien-anh-viet-nam-hawaii-fiveo-va-five0 và Phần 2 tại http://www.emotino.com/bai-viet/18885/tu-van-phat-trien-dien-anh-viet-nam-hawaii-fiveo-va-five0-tiep-theo)

Hoàng Hữu Phước, MIB

Tư Vấn Phát Triển Điện Ảnh Việt Nam (2)

A) Dẫn Nhập: Hawaii Five-O và Hawaii Five-0

Người dân Sài Gòn diện trung lưu ắt còn nhớ những bộ phim truyền hình nhiều tập “Đài Mỹ” chiếu tất cả các buổi tối chẳng hạn phim “giả tưởng” như Batman (Người Dơi), Star Trek (Du Hành Không Gian) và Voyage to the Bottom of the Sea (Tàu Ngầm); phim “cao bồi” như The Wild Wild West (Miền Tây Bao La Hoang Dã) và Bonanza (Xứ Miền Trù Phú); “hành động” như Mos SquadHawaii Five-O; “trinh thám phản gián” như Mission Impossible; “chiến tranh” như Combat; “phiêu lưu mạo hiểm thời lập quốc” như Daniel Boone, “khôi hài” như The Monkeys, và nhiều phim khác; còn các buổi trưa Chủ Nhật có phát phim xi-nê như các phim kinh dị của đạo diễn Hitch Cock, hoặc phim Marco Polo, v.v. Những phim truyền hình này đạt đẳng cấp và tiêu chuẩn quốc tế (mỗi tập truyện dài vỏn vẹn khoảng 45 phút), tuy không có phụ đề Việt Ngữ, không thuyết minh lồng tiếng Việt – đơn giản vì “Đài Mỹ” chỉ phục vụ các cơ quan phái bộ Hoa Kỳ tại Sài Gòn – nhưng mỗi tập truyện đều là một kiệt tác với đầy đủ các diễn biến dẫn nhập, thắt nút, gỡ rối, và kết thúc, theo một trình tự logic, hấp dẫn, chuyên nghiệp, lôi cuốn ngay cả những người Việt không biết tiếng Anh già trẻ lớn bé, nam phụ lão ấu, trong đó có cả anh em nhà tôi lúc ấy đang ở lứa tuổi nhi đồng, đều nắm được ý nghĩa, thậm chí cho đến ngày nay tôi vẫn còn hu‎ýt sáo được các nhạc nền tuyệt diệu của các bộ phim này.

Tư Vấn Phát Triển Điện Ảnh Việt Nam (1)Tư Vấn Phát Triển Điện Ảnh Việt Nam (7)

Sau 1975, điện ảnh Mỹ lần lượt làm những phim truyện nhựa dựa theo tên cũ của các phim truyền hình xa xưa ấy như Batman, Star Trek, và Mission Impossible, v.v., đặc biệt vẫn sử dụng lại nhạc nền cũ của các phim truyền hình ấy, chẳng hạn nhạc nền của Mission Impossible trong tất cả các phim nhựa Mission Impossible. Cách nay hai tháng, tôi ngạc nhiên khi tình cờ bấm remote lộn qua đài Yeah của Việt Nam nghe phát một đoạn ngắn 12 nốt dạo đầu của nhạc phim Hawaii Five-O mỗi khi đến đoạn nghỉ quảng cáo Yeah, và tôi nhanh chóng phát hiện Yeah đã ăn cắp đoạn nhạc ngắn trên từ các đoạn quảng cáo trên đài AXN lúc AXN thông báo sẽ chiếu bộ phim truyền hình Hawaii Five-0 phiên bản 2010. Vậy là chỉ có phim truyền hình Hawaii Five-O được tái lập bằng một bộ phim truyền hình mới khác, trong khi các bộ phim truyền hình lão làng đồng cấp khác chỉ được dựng lại thành vài bộ phim nhựa chiếu rạp để tranh giành giải Oscar và hốt bạc mà thôi. Suốt hai tuần qua, AXN khởi chiếu vài tập cũ của Haiwaii Five-O (chữ O) lúc 17g30 mỗi Thứ Ba để “hâm nóng” thị hiếu và sự ngóng trông cuồng nhiệt của khán giả truyền hình Châu Á, vừa quảng cáo rầm rộ bộ phim mới Hawaii Five-0 (số zero) với đầy đủ bài nhạc nền tuyệt diệu của Hawaii Five-O. Tối nay, Chủ Nhật 14-11-2010, AXN bắt đầu phát sóng tập đầu tiên của Hawaii Five-0 phiên bản 2010, có phụ đề Việt ngữ, để làm dẫn nhập cốt chuyện ly kỳ giải thích vì sao hình thành nên “bộ tứ” của biệt đội trừ gian mới tinh này (gồm một sĩ quan biệt kích hải quân nhận phân công về Sở Cảnh Sát Hawaii để tìm kẻ giết cha mình, hai nam nữ cảnh sát ưu tú tại nhiệm, và một cảnh sát giải ngũ do hàm oan biển thủ tiền tang chứng) và sẽ phát các tập phim trên đài AXN mỗi tối Thứ Ba kể từ 16-11-2010. Phần dẫn nhập này có các ghi chú sau về bộ phim truyền hình Hawaii Five-O:

– Phim Hawaii Five-O (chữ O) do CBS Productions, Hoa Kỳ, sản xuất, phát sóng truyền hình liên tục nhiều trăm tập từ ngày 20/9/1968 cho đến ngày 04/4/1980, là bộ phim giữ kỷ lục dài nhất cho đến năm 2003 mới mất về tay bộ phim Law & Order.

– Phim bộ mới Hawaii Five-0 (số zero) do CBS phát hình từ 20/9/2010 ở Hoa Kỳ vào mỗi tối Thứ Hai lúc 21g. Ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương, đài AXN độc quyền phát hình, có phụ đề ngôn ngữ các nước, trong đó có tiếng Việt. Đặc biệt, phụ đề rất dễ đọc vì chữ trắng trên nền xám (trong khi các đài khác như HBO hay Star Movies, v.v., chỉ có chữ trắng nên khó đọc nếu cảnh nền ngoài trời có màu trắng sáng).

– Dù là Hawaii Five-O hay Hawaii Five-0 thì cũng hàm ý nghĩa: Hawaii là Tiểu Bang thứ 50 của Hoa Kỳ.

– Các nhân vật chính vẫn mang tên: thám tử Steve McGarrett, thám tử Danny Danno Williams, và thám tử Chin Ho Kelly; nhưng thám tử Kono dân bản xứ mập thấp thì trong phiên bản mới lại là nữ thám tử Kono Kalakaua xinh đẹp dường như là người Mỹ gốc Hàn vì mang họ thật ngoài đời là Park.

– Nhạc nền vẫn sử dụng bài tuyệt diệu của nhạc sĩ Morton Stevens.

B) Những Điều Cần Thiết Cho Một Nền Điện Ảnh Mạnh

Vào những năm 1980, tôi có phân tích với sinh viên khoa Anh Văn của tôi về 3 yếu tố giúp điện ảnh Hoa Kỳ hùng mạnh hơn bất kỳ nền điện ảnh nào trên toàn thế giới, đặc biệt tôi cũng nhấn mạnh rằng phải hội đủ cùng lúc cả 3 điều kiện này mới có thể nói đến việc hình thành một nền điện ảnh mạnh:

1- Yếu Tố Thứ Nhất: Hoa Kỳ có sẵn quá nhiều nhà viết kịch bản phim cực kỳ chuyên nghiệp. Họ không là nhà văn, mà là nhà viết kịch bản phim. Chỉ cần lấy thí dụ mỗi một phim truyện truyền hình CSI (Đội Điều Tra Hiện Trường Án Mạng) của mới một đài AXN thôi, người xem đã không thể hiểu nỗi vì sao mỗi tuần AXN lại có thể chiếu một tập khác nhau, mà những 3 nhóm khác nhau cho “gia đình” CSI gồm CSI-Miami, CSI-New York, và CSI-Las Vegas, với 3 ê-kíp làm phim hùng hậu hoàn toàn khác nhau, với những nội dung không trùng nhau ở câu truyện nhưng trùng nhau hoàn toàn ở đẳng cấp cực cao trong dựng tình huống, kiến thức khoa học hình sự hiện đại, và căng thẳng đến độ nghẹt thở không còn biên giới hay ranh giới phân biệt được giữa phim hành động truyền hình 45-60 phút của các diễn viên không nổi tiếng với phim hành động nhựa 3 giờ đoạt giải Oscar do các diễn viên lừng danh đóng. Những nhà viết kịch bản phim này mặc sức thăng hoa.

2- Yếu Tố Thứ Nhì: Hoa Kỳ có sẵn những nhà kỹ thuật tân kỳ – đặc biệt về công nghệ thông tin – tài hoa, thực hiện được bất kỳ những bày biện bày trò của kịch bản phim, bất kể sức thăng hoa của tác giả kịch bản có cao vời đến đâu chăng nữa. Thí dụ như tác giả viết kịch bản Công Viên Kỷ Jura cứ mặc sức viết theo trí tưởng, còn nhà kỹ thuật tân kỳ tạo ra khủng long các loại với đầy đủ hiệu ứng hình ảnh khủng khiếp vốn không bao giờ thiếu trong tất cả các phim nhựa hiện đại. Những chuyên viên kỹ thuật vi tính này tạo ra giá trị cộng thêm mang tính quyết định cho sự phát triển điện ảnh, biến những thăng hoa thành hiện thực, xóa bỏ tất cả các rào cản để điện ảnh đạt mức độ thể hiện cao nhất đáp ứng cao nhất sự kỳ vọng cao nhất của khán giả khó tính nhất.

3- Yếu Tố Thứ Ba: Hoa Kỳ có sẵn những nhà tư bản (tức chủ nhân những hãng phim lớn, những “trùm” ngành giải trí-truyền thông chuyên nghiệp) mặc sức cung cấp tài chính để đáp ứng kinh phí đầy đủ cho các nhà kỹ thuật công nghệ thông tin tài hoa chuyên nghiệp mặc sức thực hiện các kịch bản do các nhà viết kịch bản chuyên nghiệp mặc sức thăng hoa viết nên.

Điện ảnh toàn Châu Âu đều là hạng lâu lâu được Mỹ ban cho một Oscar, còn bản thân tổ chức vài giải điện ảnh nhưng các tác phẩm tự đoạt giải của Châu Âu nào có cái nào danh vang bốn bể. Đơn giản chỉ vì điện ảnh Châu Âu thiếu vắng gói “ba trong một” nêu trên.

Điện ảnh Việt Nam thuộc nhóm chờ lâu lâu được Mỹ ban cho một giải gì đấy, còn bản thân tổ chức vài giải điện ảnh nội địa nhưng các tác phẩm tự đoạt giải của Việt Nam nào có cái nào danh vang bốn bể. Đơn giản chỉ vì điện ảnh Việt Nam không những không có gói “ba trong một” rất vật chất nêu trên, mà còn thiếu vắng cả tinh thần kiểu Hàn như sẽ được nêu ra bên dưới.

C) Những Vấn Nạn Của Điện Ảnh Việt Nam

Những quan chức ngành điện ảnh Việt Nam hay nói đến một yếu tố “tinh thần”  (cực kỳ huyễn hoặc, không bao giờ có thực, không bao giờ có giá trị, không bao giờ đúng, đặc biệt điện ảnh Việt Nam chưa bao giờ thể hiện đúng và đạt trong tất cả các sản phẩm của mình) là: điện ảnh phải truyền tải một thông điệp văn hóa, nhân văn, mang tính định hướng, góp phần xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa. Điện ảnh chỉ là một hình dạng lọt thỏm trong cái hố trũng có cắm biển “những ngành công nghiêp giải trí”. Vấn đề duy nhất đáng quan tâm để e ngại – nếu có e ngại – của điện ảnh là nội dung một bộ phim có đúng với thuần phong mỹ tục của một dân tộc đặc thù hoặc có đúng với một tín ngưỡng đặc thù để được khán giả của dân tộc ấy hay tôn giáo ấy chấp nhận mua về xem hay không. Chỉ có thế, và không còn bất kỳ ý nghĩa nào khác. Làm quái gì có “thông điệp” này nọ trong cái gọi là “giải trí”!

Tập trung cho tính chuyên nghiệp cao nhất ở tất cả các khâu thực hiện của một bộ phim đã đủ đảm bảo sự truyền tải một thông điệp văn hóa, nhân văn, mang tính định hướng, góp phần xây dựng con người, chẳng hạn bộ phim truyền hình “nhỏ bé” CSI do hấp dẫn người xem ở bất kỳ lứa tuổi nào nên vừa trực tiếp cung cấp kiến thức khoa học hình sự và sự hiểu biết cho cả tỷ người về các mưu ma chước quỷ của tội phạm, vừa gián tiếp xây dựng con người yêu thích trừ gian diệt bạo, cẩn trọng và cảnh giác đối với đời sống bản thân trước các tội ác, và truyền tải “thông điệp” rằng Hawaii, Miami, Las Vegas, và New York – tất cả đều của Hoa Kỳ – rất nhân văn, rất đẹp, rất quyến rũ, rất…đáng cho cả nhân loại tìm đến du lịch, tham quan, làm giàu thêm cho nước Mỹ.

Không hiểu được yêu cầu cơ bản của tính chuyên nghiệp cao cấp, cứ mơ hồ gán ghép bạo hành vào điện ảnh mọi thứ ý nghĩa của cốt truyện nhưng chẳng có một tí tính chuyên nghiệp nào trong hình thành các thành tố vật chất đích thực của “làm phim” thì không bao giờ có được một nền điện ảnh ra hồn.

Tương tự, ẩm thực sẽ chẳng ra hồn nếu cơm thơm ngon — huống hồ đây lại là cơm thiu nhờn nhớt nhợt — được bày trên tờ giấy báo lem luốc ẩm ướt vừa mới gói con cá chết ngộp, không có muỗng đũa, chẳng có món ăn nước chấm kèm theo.

Tương tự, âm nhạc Việt Nam không bao giờ ra hồn vì mãi mê duy chỉ cho ca từ  sao cho “nghe” có ý nghĩa, sao cho thật nên thơ triết lý đúng văn phạm, nên Việt Nam chỉ có ca nhạc với tuyệt đại đa số các bài ca bài hát không có khúc nhạc nào ra hồn, do quên rằng âm thanh từ nhạc cụ tức âm nhạc mới là yếu tố duy nhất tải truyền cái hồn của âm nhạc đến người nghe nhạc, mà rất tiếc đại đa số người Việt chỉ có khả năng nghe ca mà thôi.

Việt Nam thiếu cả gói 3 yếu tố đã nêu trên, do Việt Nam

(a) chỉ có nhà văn chuyên nghiệp và nhà văn không chuyên nghiệp chứ không có nhà viết kịch bản phim/truyện phim chuyên nghiệp;

(b) có rất đông chuyên viên vi tính được đào tạo để chú mục vào mỗi việc viết phần mềm gia công cho nước ngoài để ngồi bên laptop vừa làm việc nhàn hạ vừa vào Facebook chuyển tải các “sứ điệp” tào lao của bọn chống Cộng, chứ không có khả năng thực hiện kỹ xảo điện ảnh tân kỳ; và

(c) không có các nhà tư bản thực thụ có tài chính thực thụ có năng lực thực thụ biết kinh doanh thực thụ trong sản xuất phim truyện truyền hình chất lượng cao thực thụ và đúng nghĩa điện ảnh thực thụ.

Vì thiếu cả ba yếu tố này, phim ảnh Việt Nam chỉ biết kiếm tìm từ tác phẩm văn học một đề tài thì thoảng cho mỗi một phim nhựa nào đó dài khoảng 120 phút để hoặc tự hào hốt bạc tỷ nhờ “hot” tức dành cho những ai tò mò muốn xem “hot boy” hay “hot girl” nào đó ở truồng, hoặc có cái để đem đi dự giải quốc tế, hoặc sáng tác một truyện tràng giang đại hải cho một phim truyền hình đại hải tràng giang rồi cắt ngang thành cả trăm phần như kiểu phim bộ Trung Quốc hay Hàn Quốc, chứ không tài nào có đủ ý tưởng đủ dồi dào để viết hàng trăm truyện cho hàng trăm tập cho mỗi bộ phim truyền hình nhiều tập mà mỗi tập là một truyện khác nhau không liên kết với tập hay các tập trước đó như các phim truyền hình Mỹ đã nêu ở trên. Song, những yếu điểm này của điện ảnh Việt Nam còn là hệ quả của nhiều tác động tiêu cực trầm kha khác nêu ở dưới đây.

1- Học Vấn Những Người Làm Phim

Đa số những người làm phim Việt Nam – qua các “tác phẩm điện ảnh” của họ – đã không chứng tỏ đã từng có một quá trình học tập đẳng cấp cao có kết quả thực sự cao với kiến thức chung cao và kiến thức đặc thù cao, kể cả về…tiếng Việt cao. Hầu như bộ phim nào – dù là phim truyện truyền hình hay phim truyện nhựa, dù là phim xã hội hay phim lịch sử  – cũng có vấn đề, luôn bị công chúng công khai công kích với công tâm, vì những người làm phim thiếu tính xác thực, kém hiểu biết, và sai kiến thức. Họ thậm chí cũng không thể biết lời thoại của kịch bản có phải là tiếng Việt thực thụ hay không, chẳng hạn diễn viên Diễm Kiều vai bà mẹ già nhà quê trong một phim dài nhiều tập hễ mở miệng là dùng từ “tâm trạng” như “ không có tâm trạng” hay “thằng đó nó không có tâm trạng” hay “má hiểu con có tâm trạng”, mà kiểu thoại ấy ắt do người Việt dùng lúc được di tản lên Hỏa Tinh trong cuộc di dân vĩ đại của ngàn năm sau; hoặc một lời thoại khác trong phim cổ trang khi nhà vua nói với hoàng hậu rằng “để bệ hạ nói với thiếp nghe điều này”, thay vì lẽ ra phải là “để trẫm/ta nói với ái khanh/hậu/nàng/ngươi điều này”. Tồi tệ hơn khi có đấng đạo diễn trả lời phỏng vấn trên báo Tuổi Trẻ rằng phim của ngài có những “cảnh nóng” như vậy là chưa ăn thua vì ngài sẽ làm phim khác có độ “nóng” hơn nhiều. Một đạo diễn giỏi hóa ra phải là kẻ biết lột trần truồng diễn viên và thực hiện được cảnh quay cận cảnh chuyện làm tình động cỡn, xem đó là cách duy nhất kéo khán giả đến rạp, ngụ ý khán giả toàn là người bị dồn nén tình dục – theo cha đẻ của ngành phân tâm học Sigmund Freud – đến độ nhất thiết phải xem diễn viên trần truồng, và thậm chí tự hạ mình xuống thành đạo diễn phim “con heo” rẻ tiền hay sao? Vô ý thức đối với nghề nghiệp và sự nghiệp, vô lương tâm đối với xã hội, và vô trách nhiệm với hai từ tổ quốc: đó là những câu cú hoàn chỉnh để dùng cho những đạo diễn chưa hoàn chỉnh mà tiếng Anh gọi là “unfinished”, tức chưa được tiến hóa hoàn chỉnh (để thành người).

2- Tư Duy Những Người Làm Phim

Hậu quả của quá trình học tập không bài bản, thiếu chuyên cần, kém sâu sắc, và nghèo kiến thức nơi đa số những người làm phim Việt Nam – qua các “tác phẩm điện ảnh” của họ –  đã khiến họ trong thời gian dài ẩn náu an toàn trong những “công ty/xí nghiệp điện ảnh nhà nước” (xây từ tiền thuế người dân),, hưởng lương nhà nước (từ tiền thuế người dân), hưởng chế độ hưu trí nhà nước (từ tiền thuế người dân), thực hiện các đơn hàng của nhà nước (từ tiền thuế người dân), để sản xuất đủ số những bộ phim đạt yêu cầu chỉ tiêu hàng năm, chủ yếu để cất kho ẩm mốc hay chiếu phục vụ dân nghèo vùng sâu vùng xa, mà điển hình là các phim như Hoa Ban Đỏ, v.v. Tất cả những an toàn tuyệt đối dành cho họ đã khiến họ sản xuất phim không với tinh thần trách nhiệm, dẫn đến những phí phạm như vô tư tửng tửng ra hiệu lịnh bắn một hỏa tiễn SAM thật trị giá cả tỷ đồng trong khi quên ra hiệu lịnh cho các máy quay bắt đầu thu hình cảnh khai hỏa ấy, khiến sau đó phải sử dụng “xảo thuậtđiện ảnh” để lấp chỗ trống chứ không còn tiền mua của Phòng Không một SAM khác. Rồi khi đất nước “mở cửa”, họ đơn giản ngu dốt cho rằng “mở cửa” đồng nghĩa với “mở hết nút quần áo” nên mới có các bộ phim khai thác các tác phẩm của Vũ Trọng Phụng để nữ diễn viên hạng nghệ sĩ ưu tú nhân dân ở  truồng đóng phim như hành vi cao qu‎ý tận tâm phục vụ nghệ thuật điện ảnh nước nhà, hoặc khai thác làm phim lịch sử về Lê Ngọa Triều dâm đãng để dễ khai thác hình ảnh tính dục và dễ né tránh phim lịch sử khác mà họ bất tài không bao giờ thực hiện được do đòi hỏi phải có các cảnh hoành tráng xua tượng binh xông trận đạp chà dày xéo xác quân Tàu, vạn quân vây hãm công phá thành trì do Tàu chiếm đóng, thủy chiến hỏa công kinh hoàng rực lửa hừng hực cuộn cuồn sóng Bạch Đằng Giang vốn vĩ đại hơn cả trận Xích Bích cường điệu của Tam Quốc Chí Tàu. Sống bám vào quốc khố và bấu víu vào các cảnh khai thác tính dục và tình dục đã nằm trong tư duy của không ít những người làm phim Việt Nam trong một thời gian rất dài như một thứ bệnh truyền nhiễm được ngợi ca bằng tiền lẽ ra dành cho chế tạo vắc-xin.

3- Học Vấn Những Người Đóng Phim

Đối với tôi, Sandra Bullock là diễn viên hạng xoàng và tôi nhất quyết không xem bất kỳ phim nào do nữ diễn viên này đóng, kể cả khi cô đoạt giải Oscar 2009, chỉ vì cách nay hơn 10 năm tôi có xem một phim DVD trong đó cô hét toáng lên rằng “Có ai cho tôi biết chuyện quái quỷ gì đang xảy ra không vậy chớ hả?” (Can anybody tell me what’s the hell is going on here?) khi cô lúp xúp chạy bộ ngoài đường với váy ngắn túm và đôi guốc cao gót đỏ theo đà kéo tay của anh bạn, trong lúc bọn sát thủ táo tợn ban ngày ban mặt cướp ngân hàng bắn tiểu liên vãi đạn xối xả dày đặc không để lọt một hạt mưa. Một diễn viên “có giá” là người có “quyền” buộc đạo diễn phải thay đổi những lời thoại vô duyên của nhân vật mà mình thủ vai. Diễn viên Bruce Willis đã làm phá sản công trình một đạo diễn lừng danh khi bỏ đi không thèm qua Việt Nam đóng phim vì đạo diễn đã từ chối đổi kịch bản theo ý Bruce để chêm thêm cảnh người hùng do Bruce thủ vai phải được mình trần trùng trục gân guốc lực lưỡng hai tay hai khẩu trung liên bắn giết tàn sát Việt Cộng chết như rạ. Đa số những người đóng phim Việt Nam đã không chứng tỏ có một quá trình học tập đẳng cấp cao có kết quả thực sự nơi kiến thức chung và kiến thức đặc thù, kể cả về…tiếng Việt, nên đạo diễn chỉ bảo họ ra sao là họ cứ thế mà thực hiện, bảo nam diễn viên cõng nữ diễn viên thì họ cứ thế mà cõng, chẳng dám hé môi nói được câu rằng đó là kiểu của nam Hàn Quốc chứ không phải nam Việt Nam, cứ như sợ đạo diễn hét lên rằng “Các ngươi tưởng báu lắm đấy phỏng! Không đóng thì cút! Hạng các ngươi thì ta mua một xu được cả tá ấy chứ lị! You good-for-nothing guys are a dime a dozen!” Thậm chí có nữ diễn viên khi trả lời phỏng vấn trên HTV7 đã khen nức khen nở đạo diễn rằng “chú ấy bảo em muốn diễn sao thì cứ diễn” dù cô bán cà phê, mới đóng phim lần đầu mà lại là vai nữ chính, chưa bao giờ là học viên trường điện ảnh, chưa bao giờ được hướng dẫn diễn xuất bởi chính cái chú đạo diễn  “tình cờ phát hiện” ra cô –  ắt trên xa lộ không đèn hay trong quán nước đèn không hắt bóng.

Tư Vấn Phát Triển Điện Ảnh Việt Nam (6)

Diễn viên Chi Bảo trong một phim cổ trang trên đài SCTV7 với các “quan” mặc áo mão cân đai cực kỳ kỳ quái. Nếu là diễn viên “có giá” thực và có kiến thức thật, lẽ ra Chi Bảo đã từ chối tham gia đóng phim đó khi thấy trang phục quái gở và đạo cụ kém xa các “quan” Hàn Quốc mặc áo mão cân đai lịch sự theo từng đẳng cấp như trong phim “Nữ Hoàng Sơn Đốc” trên đài VTV1. Lẽ nào những người như Chi Bảo lại có cái tâm hết lòng vì sự nghiệp điện ảnh, thiết tha muốn phục vụ nhân dân đến độ hy sinh danh dự cá nhân cho những bộ phim ngoại hạng như thế?

Học vấn thực thụ không là thứ học vấn được chứng minh qua bằng cấp cao mà là loại học vấn hoàn thiện tư cách cao trọng của đạo đức con người trong chức nghiệp của mình, bất kể cái chức nghiệp ấy có dính dáng đến chuyên môn đã được đào tạo hay không.

Một đạo diễn già Việt Nam khi nằm dài trên một ghế bố gỗ gần ghế của tôi cạnh hồ bơi trong một khu resort nước ngoài ở Long Hải, Bà Rịa-Vũng Tàu, khi tôi đến dự sinh hoạt một câu lạc bộ dành cho các CEO năm 2009, đã dường như bị say rượu hay bị cái ngoại hình giống … Cha Xứ của tôi (như rất nhiều nữ sinh viên, nữ nhân viên của tôi, và phụ nữ khác hay gọi tôi như thế) nên trong lúc yếu lòng đã tự động thú nhận với tôi – dù tôi không thích mở miệng chuyện trò với người tôi không quen thân – rằng ông đã phạm tội rất nặng do trong nhiều chục năm qua đã bắt rất nhiều cô gái Việt Nam, chưa chồng hoặc có chồng, ngủ với ông để ông cho họ một vai diễn trong những phim ông thực hiện, mà theo ông khoe thì ông “rất sướng anh Phước ơi, mỗi tối tui hưởng một con khác nhau, con nào tui chơi xong mới biết nó loại còn gin là tui giam nó ở hotel mấy ngày chơi cho thiệt đã mới cho nó về với má nó”, rằng hình như quả báo đã tìm đến cuộc đời ông thật dồn dập khi ông giờ đây cô quạnh tuổi già, vợ đã ôm tài sản bỏ theo trai, còn các con ông đều nối nhau bỏ ông về trước với tổ tiên; rằng ông đến resort nghỉ ngơi miễn phí kỳ này do nhiều tay doanh chủ CEO đã từng được ông “sang tay hàng độc trong làng giải trí mà ông đã kiểm tra chất lượng xong” cho họ; rằng vân vân và vân vân. Chuyện ông kể có chi là mới lạ, đã vậy tên ông thuộc phường đạo diễn quèn nào đó lạ hoắc nên tôi chẳng mấy quan tâm, vất luôn tấm danh thiếp ông trao và chẳng cần nhớ lời ông tha thiết muốn gặp tôi khi về đến Sài Gòn (để ăn nhậu bằng tiền của tôi), và khinh bỉ bỏ về Thành phố Hồ Chí Minh ngay tối hôm đó trên một chiếc Mercedes màu cà phê sữa do một CEO thuộc nhóm đàn em tự nguyện của tôi bảo tài xế đưa về; nhưng dường như gương mặt Cha Xứ của tôi làm ông tin rằng ông đã được lắng nghe khiến ông vơi bớt tội tình nên lúc ông ngủ dưới ánh nắng gắt xứ miền của biển, tôi thấy gương mặt ông giãn ra, không còn cái cười đểu cáng.

Học vấn thực thụ của người làm phim và học vấn người đóng phim quả không thể không là nguyên nhân của chất lượng tồi tệ của điện ảnh Việt Nam.

4- Học Vấn Những Người Viết Phim

Nội dung này lẽ ra không cần nói đến ở đây vì qua đa số các “tác phẩm truyện phim điện ảnh” của họ, khán giả có thể biết ngay trình độ học vấn của người viết phim đang ở trên hay dưới thang bậc cụ thể nào.

5- Bầu Sữa Bao Dung Vung Vãi Của Nhà Nước

Tương tự, vì kiểu cách duy ý chí, muốn “người có gì, ta có nấy”, nhà nước đã dưỡng nuôi các xí nghiệp phim truyện suốt từ thế kỷ XX đến thế kỷ XXI để có một số phim nhựa cất vào kho, một ít gửi đi tranh giải quốc tế, đem về dăm ba giải thưởng gì gì ấy, còn toàn bộ nhu cầu giải trí hàng ngày của toàn dân thì chính thức – tuy chưa bao giờ tuyên bố bằng văn bản – giao phó trách nhiệm hoàn toàn cho Hàn/Mỹ/Thái/Ấn/Đài/Tàu.

D) Những Điều Việt Nam Có Thể Làm Để Có Một Nền Điện Ảnh Mạnh

1- Học: Tư Cách

Người ta có thể hiểu vì sao văn hóa Hàn Quốc qua điện ảnh đã dậy sóng vỗ khắp bốn bể năm châu, đến độ phim kiếm hiệp Hàn Quốc vượt xa phim kiếm hiệp Tàu-Hồng-Đài (Tàu, Hong Kong, Đài Loan) ở kỹ thuật, cốt truyện, diễn viên; những bộ phim dài nhiều tập thể loại kinh dị đầy tính nhân văn sâu sắc như trên đài KBS hạ bệ toàn bộ phim kinh dị Thái hay Nhật dưới bùn nhơ; phim hành động phản gián dài nhiều tập như Iris hạ bệ Mission Impossible một tập; phim xã hội dài nhiều tập biến phim cùng thể loại của Tàu/Đài/Ấn/Thái trở nên thấp kém tức cười; và phim cổ trang cuốn hút dân Hàn và dân bất kỳ quốc gia nào khác chí ít là ở khu vực Nam Mỹ. Đó là do tư cách tất cả những người tham gia mảng điện ảnh loại “chiếm lĩnh năm châu”, “xây dựng thương hiệu văn hóa quốc gia”, và “chinh phục nhân loại”, tức những chủng loài hoàn toàn vắng mặt trong nội tình kỹ nghệ cũng như năng lực điện ảnh Việt Nam.

Chỉ cần xem chuyên mục giới thiệu những tiểu phẩm 15 phút của dân amateur (không chuyên) trên đài Arirang, do những diễn viên tự phát, những đạo diễn tự phong, những người quay phim tự tiện, theo cốt truyện của những người viết kịch bản tự lo thực hiện – mà tất cả nhiều trăm nhiều ngàn những con người tự tùm lum ấy sau đó không bao giờ thấy xuất hiện chen được chân vào giới điện ảnh chuyên nghiệp – người ta choáng ngợp ngay lập tức trước những điều vĩ đại của các tiểu phẩm amateur ấy: ngôn ngữ điện ảnh bậc thầy (tức lời thoại cực ít, hoặc không có bất kỳ lời thoại nào), diễn xuất bậc thầy (không thể phân biệt giữa họ với các diễn viên lừng danh vì họ khóc thật và làm khán giả khóc thật), cốt truyện bậc thầy (chuyên nghiệp: thắt nút, cao trào, gỡ rối); chuyên nghiệp bậc thầy (toàn bộ câu truyện điện ảnh xúc tích dù chỉ trong thời gian mươi mười nhăm phút), vì tất cả đều trên một nền chung của sự nghiêm túc, chững chạc, thâm thúy, và không cớt nhã. Dân amateur mà như thế, thảo nào dân điện ảnh chuyên nghiệp tạo nên được Làn Sóng Hàn lan tỏa toàn thế giới! Trong khi đó, ở Việt Nam gần như tất cả các tiểu phẩm đều có nội dung cớt nhã, lời thoại ồn ào vô nghĩa, bộ tịch diễn xuất không nghiêm túc, và cốt truyện rẻ tiền, như chùm phim Bộ Tứ 10A8, đặc biệt nghiêm trọng khi đây không phải là đẳng cấp phim tiểu phẩm Hàn Quốc (đầy văn hóa, phi thương mại, bơ vơ chẳng ai đỡ đầu, thực hiện thuần túy do lòng yêu điện ảnh và khả năng thiên phú) mà là phim tiểu phẩm Việt loại thương mại có tài trợ đỡ đầu, do công ty nào đó bỏ tiền thực hiện, có trang web riêng để lăng-xê, nhưng thiếu văn hóa, và dư thừa cớt nhã.

Tư Vấn Phát Triển Điện Ảnh Việt Nam (5)

Điều những người tham gia điện ảnh cần phải học đầu tiên là: học sự nghiêm túc, tác phong nghiêm túc, lời nói nghiêm túc, thể hiện nghiêm túc. Rowan Atkinson là đứa con được cha mẹ dạy dỗ nghiêm túc, là học sinh nghiêm túc, là sinh viên kịch nghệ nghiêm túc, và trở thành diễn viên điện ảnh vang danh hoàn vũ không những trong các phim hài Mr Bean mà còn trong các phim nhựa tầm cỡ khác. Rowan Atkinson nếu là đứa con cớt nhã lúc chập chững biết đi, cớt nhã quàng xiêng suốt các năm tiểu học và trung học, thì không bao giờ là sinh viên kịch nghệ, không bao giờ là danh hài, không bao giờ là diễn viên điện ảnh, mà chỉ có thể là một tên tội phạm quấy rối tình dục mà thôi.

2- Học Nữa: Nhất Nghệ Tinh

Đặc điểm của người Việt là thích chêm tục ngữ hay thành ngữ vào lời nói của mình nhưng không ai thực sự hiểu các câu ấy cũng như muốn mình sống theo các lời nói ấy; chẳng khác gì mọi người từ bậc chính nhân quân tử đến kẻ tiểu nhân thất phu, từ người dân đến các vị chánh án, đều cảm kích khâm phục Bao Công khi đọc truyện Kỳ Án, nhưng không bất kỳ ai – kể cả các vị quan tòa – noi gương Bao Công trong cuộc sống thật.

Nhất Nghệ Tinh, Nhất Thân Vinh là một câu đúng nhất chứng minh giới điện ảnh Việt Nam – qua các tác phẩm điện ảnh của họ – đã chưa hiểu và sống theo sự hiểu ý nghĩa của câu này. Đơn cử phim truyện truyền hình Cảnh Sát Hình Sự như một thí dụ điển hình, người ta dễ dàng nhận thấy “nghề” của người làm phim đã không một chút nào “tinh”, nên chẳng làm lạ nếu “thân” của đơn vị bỏ tiền của ra dựng bộ phim nhiều tập ấy chẳng thể nào “vinh”, qua nhiều thô thiển sau:

a) Trên toàn thế giới tất cả các phim hành động, hình sự, phản gián, hay trinh thám đều có nhạc chủ đề (theme music hay theme song) cực kỳ sinh động, sôi động, sống động, chẳng hạn như theme music của Hawaii Five-O (và Hawaii Five-0), Mission Impossible, CSI, v.v. Phim Cảnh Sát Hình Sự của Việt Nam có một theme music quái gở khi đó là một bản tình ca trầm buồn (trầm uất và buồn ngủ). Vấn đề đã quá rõ: người làm phim không tinh thông nghề làm phim nên đã không biết yêu cầu vô cùng căn bản của âm nhạc đi theo phim; và cũng là do ở Việt Nam có rất nhiều người sử dụng nhạc cụ và viết ca khúc, nhưng không có ai chuyên nghiệp thuộc “nghề” viết nhạc cho phim.

b) Trên toàn thế giới tất cả các phim hành động, hình sự, phản gián, hay trinh thám, đều có nội dung dứt khoát, logic, và đúng môi trường hoàn cảnh của phim hành động, hình sự, phản gián, hay trinh thám, dù đó là phim nhựa Mission Impossible 180 phút chiếu rạp hay là phim truyền hình Mission Impossible dài nhiều trăm tập mỗi tập 45 phút. Trong khi đó, phim dài Cảnh Sát Hình Sự của Việt Nam tuy nêu danh có sự tư vấn của chuyên gia ở Bộ Công An và Cục An Ninh,vẫn phi hành động, phi hình sự, phi logic, phi hoàn cảnh, và phi l‎ý. Tên tội phạm được tô vẽ thành đứa con hiếu thảo. Tên tội phạm được tô vẽ thành một “đại ca” nhân nghĩa hơn cả bọn thảo khấu Lương Sơn Bạc. Tên tội phạm bị truy nã nhưng vẫn để hàm râu dị dạng xồm xoàm dưới cằm trong khi người gầy ốm và mặt xương xẩu, nghĩa là vừa trốn tránh vừa hét to cho mọi người biết rằng ta chính là hắn đây; ấy vậy mà công an các địa phương có y đi ngờ ngờ cực kỳ nổi bật ngoài đường vẫn bó tay không biết để mà đi thong thả đến bắt chứ không cần truy bắt gian nan. Còn khi tên tội phạm bị bao vây, phải tử thủ trong nhà, khiến công an thực hiện điều công an trên thế giới đều làm đó là mời mẹ y đến thuyết phục y ra đầu hàng, để rồi ngay sau đó công an Việt Nam lại thực hiện điều quái gở công an trên toàn thế giới không bao giờ làm là nắm tay kéo bà mẹ lại, rót vào tai bà mẹ ấy rằng “đừng đi mẹ ơi, vào đấy nguy hiểm lắm!” Vấn đề đã quá rõ: người làm phim không tinh thông nghề làm phim hình sự nên đã lẫn lộn thành nồi cám của phim tình cảm lâm ly bi đát (dùng theme music trầm buồn), trộn với phim kiếm hiệp (đại ca phạm tội nhưng là đấng anh hùng), phim giáo dục (đại ca phạm tội chỉ tại do hoàn cảnh chứ nhân chi sơ, tính bản thiện), phim tôn giáo (cả đại ca phạm tội và công an đều từ bi như Phật), và phim hài (đại ca có tiếng hiếu thảo, nhưng công an vẫn cản mẹ lại, không cho mẹ vào thuyết phục đầu thú dù đã cất công đi về tỉnh xa chở mẹ đến tận hiện trường, vì sợ đại ca làm thịt mẹ già chăng).

Phải Nhất Nghệ Tinh mới không có các điệp khúc hễ là tội phạm hay đĩ điếm thì tự động đều có hoàn cảnh đáng thương và toàn là người tốt, khiến phim phản nghệ thuật và phản giáo dục do gây lệch lạc nơi giới trẻ khi không còn đường ranh cực kỳ rõ nét giữa hai nẻo chánh tà.

Phải Nhất Nghệ Tinh mới không có các điệp khúc hễ làm phim thời mở cửa là phải có cảnh mở bung hay xé tung quần áo để làm tình hay hiếp dâm, phải ăn mặc giống diễn viên Hàn Quốc (nam mặc áo thun ba lỗ bên trong, ngoài mặc sơ mi không cài khuy), phải lái xe hơi hay nghèo lắm cũng phải ngồi trên xe tay ga, phải cõng bạn gái dù nam thanh niên người Việt còn khuya mới có sức cõng được bạn gái, phải lựa toàn cảnh nhà sang trọng, v.v.

Phải Nhất Nghệ Tinh mới không có các điệp khúc hễ làm phim cổ trang là không biết phải cho diễn viên ăn mặc quần áo ra sao.

3- Học Thêm Nữa: Chọn Thầy

Một điều kỳ quặc nơi một số đông người làm phim Việt là luôn nói ham học hỏi trong khi thích chê bai những ai giỏi hơn mình. Cụ thể: phim Hàn bị số đông người làm phim Việt mỉa mai là toàn bịnh ung thư, trong khi chính người mỉa mai mới đã phạm một điều cấm kỵ mang tính nhân văn và nhân đạo. Ung thư là những chứng bịnh quái ác khoa học hiện đại vẫn còn bó tay, cướp đi sinh mạng bao người, để bao tiếc thương, tang tóc cho người ở lại. Làm phim trên chủ đề ấy cũng là hành vi nhắc nhở cuộc sống con người mong manh, và hạnh phúc cũng mong manh với căn bịnh quái ác ấy, để thấy con người vẫn chưa tập trung toàn lực chữa trị hiệu quả, để con người nhận thức bao điều qu‎ý báu không được lơ là đối với người thân và hạnh phúc đang có. Thậm chí vấn đề ô nhiễm của môi trường tàn tạ còn có thể gây ra những chứng ung thư mà trước đây chưa hề có. Thay vì học hỏi cách khai thác đề tài của điện ảnh Hàn Quốc để được như họ trong chinh phục thế giới, người ta chê bai, dè bỉu, dựa vào hư cấu của phim xã hội Hàn để nói xạo rằng dân Hàn hay bị ung thư, mà không nghĩ rằng dân Hàn cũng có thể xỏ xiên phản công lại rằng họ dựa vào sự thật là người Việt đa số không đứng lâu được, chuyên ngồi khi dự tiệc buffet, chuyên ngồi bệt ở phi trường khi chờ đón người thân, chuyên dành chỗ ngồi ở mọi nơi, để nói đúng rằng dân Việt bị suy thận và yếu sinh lý.

Điện ảnh Việt Nam phải chọn đúng Thầy để học. Điện ảnh Mỹ là người Thầy quá vĩ đại để Việt Nam có thể học hỏi gì được. Điện ảnh Ấn Độ đã tắt ngúm hào quang. Điện ảnh Tàu chỉ giỏi lâu lâu có một phim nhựa đoạt giải linh tinh gì đó chứ phim toàn bọn cạo đầu gióc tóc ăn vận xấu xí không bằng sự trang nhã của cổ trang Hàn, kiếm hiệp phi logic thua kiếm hiệp Hàn, tình cảm xã hội không sâu sắc và kém giáo dục hơn phim Hàn, nên không đáng để Việt Nam phải học hỏi.

Hàn Quốc là một nước “tư bổn tự do”, nên phim của họ thượng vàng hạ cám, có cả phim đồi trụy dâm ô. Song, họ phân định rạch ròi giữa hai lĩnh vực: điện ảnh cho giải trí tự do nội địa, và điện ảnh cho việc xây dựng thương hiệu quốc gia văn hóa bên ngoài cương thổ quốc gia. Từng hãng phim, đạo diễn, diễn viên, biết họ phải làm gì cho mặt trận thứ hai này: các diễn viên “tài sắc vẹn toàn” giữ gìn không để có các scandal, trở thành đại sứ văn hóa, được yêu thích ở các nước; các nhà làm phim luôn đem yếu tố tự hào dân tộc thực thụ vào từng bộ phim qua sự trau chuốt ngôn từ, trau chuốt cốt truyện, trau chuốt từng cảnh trí, đặc biệt chiếm số lượng đông đảo người xem trên thế giới bằng cách không bao giờ có các cảnh trần truồng gợi dục khiêu dâm (các bậc cha mẹ các châu lục yên tâm chọn cho cả gia đình xem nên số lượng viewers gia tăng, đồng nghĩa với việc nhiều người biết về Hàn Quốc và văn hóa Hàn Quốc hơn, từ đó phát triển kinh tế Hàn Quốc mạnh hơn do hàng hóa Hàn Quốc được quan tâm hơn, số lượng du khách đến Hàn Quốc nhiều hơn), thậm chí họ còn cố tình quay những cảnh nhân vật trong phim tình cảm xã hội đầy ướt át của họ cứ hễ hôn nhau là phải trong dáng vẻ cực kỳ ngượng nghịu, chỉ chạm nhẹ môi, không đúng thực tế, khiến gây thích thú nơi viewers (trong khi phim Việt có nội dung hoàn toàn không giống thực ở bất kỳ điểm nào, nhưng diễn viên Việt hễ diễn cảnh hôn là phải mạnh mẽ khí thế hơn cả Tây cho…trung thực, sau đó còn khoe trên báo chí là bản thân đã hôn rất thật, thậm chí còn khoe rằng cảnh quay truồng là cảnh do chính mình đóng thật chứ không nhờ người đóng thế, ắt do người đóng thế có mông không thể to đẹp mịn quy mô bề ngang bề dày hoành tráng như mình).

Tóm lại, người Thầy cho điện ảnh Việt Nam là Hàn Quốc. Chưa học được tư cách vì danh dự quốc gia, vì tôn vinh văn hóa nước nhà như người Hàn thì điện ảnh Việt Nam chưa thể thành danh điện ảnh.

4- Học Mãi: Học Đúng

Điểm cuối cùng song không kém phần quan trọng là điện ảnh Việt Nam cần học đúng. Không thể có chuyện “đi tắt đón đầu” trong phát triển điện ảnh Việt Nam. Mọi cấp độ đều nhất thiết phải theo những giai đoạn bó buộc. Bỏ qua tất cả các trường lớp ở mẫu giáo, tiểu học, trung học, và cao học để lấy ngay bằng cấp tiến sĩ là chuyện khôi hài, vì rằng dù có thực tài đạt được tiến sĩ thì đó vẫn là một người unfinished do thiếu kiến thức chung, kiến thức văn hóa, kiến thức ứng xử, kiến thức đời sống và cả kiến thức công dân. Tương tự, một bộ phim đoạt một giải thưởng lớn không có nghĩa đất nước ấy có nền điện ảnh lớn.  Học đúng trong trường hợp này có nghĩa là:

a) Đầu tiên phải học như học ngôn ngữ: đạt trình độ ngắn gọn và súc tích. Điện ảnh Việt Nam cần phải tập trung xây dựng cho bằng được ngành kỹ nghệ mà cho đến tận ngày nay vẫn hoàn toàn vắng bóng tại Việt Nam: phim truyện truyền hình kiểu series, nghĩa là như Hawaii Five-0, như Bonanza, như Mos Squad, như The Wild Wide West, như CSI-Miami, như CSI-New York, như CSI-Las Vegas, như bất kỳ phim truyền hình nào trên thế giới văn minh từ thập niên 50 của thế kỷ trước đến nay;  nghĩa là theo kiểu “một phim truyện có hàng trăm tập, mỗi tập là một truyện hoàn chỉnh từ đầu đến kết thúc trong thời gian chính xác 45 phút cho mỗi tập”. Chỉ khi đạt trình độ viết văn ngắn gọn súc tích, người ta mới hoặc tiếp tục ngắn gọn súc tích hoặc tràng giang đại hải vì lúc đó cả hai đều ở đẳng cấp viết văn cao nhất. Chỉ khi đạt trình độ làm phim truyện truyền hình series (ngắn gọn súc tích), người ta mới hoặc tiếp tục ngắn gọn súc tích (tiếp tục làm phim series) hoặc tràng giang đại hải (chuyển sang hoặc phim nhựa 180 phút, hoặc phim truyền hình dài/phim bộ) vì lúc đó cả hai đều ở đẳng cấp làm phim cao nhất.

b) Điều tiếp theo là làm phim như vẽ một bức tranh hoàn chỉnh: không ai vẽ chỉ ¼ khổ giấy trắng và bỏ trống ¾ còn lại. Phim phải có âm nhạc riêng: một bức tranh không được tạo nên bằng cách cạo lớp sơn trên tranh khác để rắc lên tranh mình. Phim phải có âm nhạc phù hợp: một bức tranh tuyết giá vùng Siberia khắc nghiệt không được vẽ nên với hoa hướng dương vàng chóe và hoa tuy-líp đỏ rực đến tận chân trời, với tiếng vịt kêu cạp cạp, tiếng ễnh ương kêu oàm oạp, và tiếng hò dô ta kéo lưới của dân chài Việt Nam. Và phim phải có mọi thứ phù hợp với nội dung truyện phim, kể cả con người cùng mọi thứ dính đến con người đó.

c) Điểm thứ ba là không có một công thức cho điện ảnh, dù cho tất cả đều là điện ảnh. Những công thức số học hay đại số, những vấn đề lượng giác hay những ký hiệu tân toán học, những phức tạp của hình học phẳng hay hình học không gian không dùng lẫn với nhau dù chúng đều là toán học. Hàn Quốc đã cho thế giới điện ảnh một bài học tuyệt mỹ: không phải lúc nào cũng phải có chính diện và phản diện, như bức tranh buộc có sắc màu tối sáng, vì rằng bức tranh đẹp có thể chỉ qua nét vẽ tài hoa của một họa sĩ hình thành kiệt tác chỉ với hai màu đồng sắc. Cụ thể: phim truyện nhựa The Classic của Hàn Quốc không có bất kỳ một vai phản diện nào, với câu truyện tuyệt đẹp, cảnh trí tuyệt đẹp, diễn viên tuyệt đẹp, âm nhạc tuyệt đẹp, thấm đầy đau thương, nghịch cảnh, oái oăm, và nước mắt, trở thành cuốn phim kiệt tác giới trẻ Việt Kiều tìm mua để xem suốt hơn một thập kỷ qua.

d) Điều thứ tư là các đạo diễn tương lai nên dành thật nhiều thời gian để xem phim “nhỏ” đại loại như CSI Hawaii Five-0 trên đài AXN để hiểu thế nào là một phim hình sự và thế nào là phim series Mỹ – tuy bây giờ mới xem vì chưa hiểu gì cả thì đã quá muộn rồi. Các vị cũng nên dành nhiều thời gian xem phim dài Hàn Quốc kiểu trường thiên tiểu thuyết trên đài KBS hay Arirang hay trên đa số các đài Việt Nam để hiểu thế nào là lèo lái thị hiếu theo cách văn hoa nhất, văn hóa nhất, và văn minh nhất hầu đạt lợi nhuận cao nhất và lợi ích quốc gia nhiều nhất, cũng như để phát hiện rằng các series phim truyền hình Mỹ và các phim trường thiên Hàn không bao giờ để nữ diễn viên của họ để lộ vú cả, nói chi đến chuyện động cỡn làm tình.

e) Điều cuối cùng là các đài truyền hình giải trí Việt Nam phải tự nâng cấp mình lên như các đài AXN, HBO, hay Star Movies, v.v., nghĩa là mỗi đài giải trí trở thành một thế lực điện ảnh riêng, góp phần vào việc phát triển nền điện ảnh chung của nước nhà. AXN xây dựng phim của riêng họ, game show của riêng họ, và họ làm giàu từ số lượng khán giả đông đúc đăng ký thuê bao cáp. AXN quảng cáo các phim của họ trên AXN, và dành cực kỳ ít thời gian cho quảng cáo của dăm ba công ty bên ngoài với điều kiện đó là những công ty có tài trợ cho các game show của chính AXN. Trong khi đó, nhiều chục đài truyền hình được thành lập ở Việt Nam chỉ để phát hình nhiều phim nước ngoài chất lượng “được” và vài phim Việt Nam chất lượng “không được”, dành trọn sóng phát để vô số công ty bên ngoài quảng cáo hàng hóa trong khi bản thân các đài không chịu trách nhiệm gì về chất lượng các hàng hóa rao bán ấy. Các đài truyền hình Việt Nam do đó đứng bên ngoài việc góp phần khuếch trương ngành điện ảnh Việt Nam.

Học đúng những điều trên, điện ảnh Việt Nam sẽ tự khẳng định mình, và nhà sản xuất phim không cần phải nhờ một ca sĩ xuất hiện nhảy múa cuối mỗi tập (dù chẳng đóng vai gì trong phim ấy) để hy vọng các fan ái mộ của ca sĩ ấy sẽ đón mua DVD hay đón xem đài Truyền Hình Vĩnh Long.

Tư Vấn Phát Triển Điện Ảnh Việt Nam (3)

5- Khán Giả Cũng Học: Sang Cả + Hà Khắc + Thị Uy

Điện ảnh nước nhà sẽ có cơ phát triển thật sự nếu như khán giả thật sự sang cả, vì chỉ có sang cả, khán giả mới hà khắc và thị uy quyền lực của mình trong việc buộc nhà làm phim và diễn viên phải đáp ứng yêu cầu thật cao của mình đối với các sản phẩm điện ảnh. Khán giả nuôi sống điện ảnh chứ không nhận của bố thí của điện ảnh; do đó, khán giả có uy quyền tuyệt đối để trừng trị những yếu kém của các công ty sản xuất phim mà những yếu kém ấy đồng nghĩa với sự vi phạm đạo đức kinh doanh khi xem thường những người nuôi sống mình.

Khán giả cần nhận thức rõ uy quyền của mình để biết cách thị uy. Càng sang cả, yêu cầu phải càng cao. Thể hiện sự hà khắc để tương thích với uy thế sang cả. Và thị uy là cung cách tưởng thưởng hay trừng phạt mà người nuôi sống điện ảnh dành cho người nhận sự nuôi sống đó.

E) Kết Luận: Hawaii Five-O và Hawaii Five-0

Hawaii Five-O và Hawaii Five-0 cho thấy giá trị vững bền của giá trị đích thực, cho dù khoảng cách là nửa thế kỷ. Điện ảnh Việt Nam đã sai lầm khi không đầu tư nghiêm túc vào phân khúc phim truyện truyền hình series, chỉ biết chú mục vào những phim truyện nhựa hữu danh vô thực. Điện ảnh Việt Nam chỉ còn con đường được lót bởi 5 điều nêu trên, đồng thời kiếm xem có gói “ba trong một” như đã nêu về Mỹ hay không, mới có thể trở thành sự tồn tại đúng nghĩa, hữu dụng, và sinh lợi trong vẻ vang.

Hoàng Hữu Phước, Thạc-sĩ Kinh-doanh Quốc-tế

Tài liệu tham khảo:

Đức Ngài Jimmy SavilleNỗi Nhục Của BBC Và Lời Khuyên Dành Cho Người Việt  2013.

 

Advertisements
Both comments and trackbacks are currently closed.